باسلام خدمت استادگرامی

عیدقربان برشماوخانواده محترمتان مبارک

امیدوارم همواره موفق ومویدباشید

گشت و گذای تاریخی به استان کرمانشاه

گشت و گذاری به شهر من

استان کرمانشاه

 

مرکـــــز : کرمانشاه

موقعیت : غرب ایران

مجاورت : شمال: استان کردستان   جنوب:استانهای لرستان و ایلام  شرقاستان همدان غرب: کشور عراق
آب و هوا: دارای چهار فصل در یک زمان استبرای نمونه قصرشیرین دارای آب و هوای گرم و سنقر و پاوه دارای آب و هوای سرد وکرمانشاه دارای آب و هوای معتدل هستند
وسعــــت:  24434 کیلومتر مربع
جمعـیــت:  ۱٬۹۰۲٬۷۶۰ نفر
تقسیمات: 11 شهرستان، 19 شهر، 24 بخش، 83 دهستانو 2793 آبادی درسال75
شهرستانها:  اسلام آباد غرب ، پاوه، جوانرود، سرپل ذهاب ،سنقر ،صحنه، قصر شیرین،کرمانشاه، کنگاور، گیلانغرب و هرسین

 

مشخصات جغرافيايي

استان كرمانشاه درميانه ضلع باختري ايران بين 33 درجه و 36 دقيقه تا 35 درجه و 15 دقيقه پهناي شمالي و 45 و 24 دقيقه تا 48 درجه و 30 دقيقه درازاي خاوري از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. اين استان از شمال به استان كردستان از جنوب به استان هاي لرستان و ايلام از خاور به استان هاي همدان و از باختر به كشورعراق محدود شده است. استان كرمانشاه ناحيه اي كوهستاني است كه مابين فلات ايران و جلگه بين النهرين قرار گرفته و سراسر آن را قله ها و ارتفاعات رشته کوه هاي زاگرس پوشانده است. استان كرمانشاه در معرض جبهه هاي مرطوب مديترانه اي قرار دارد كه در برخورد با ارتفاعات زاگرس، موجبات ريزش برف و باران را فراهم مي سازد. راه هاي دسترسي به اين استان عبارتند از:

مسير تهران – خسروي كه از كرمانشاه عبور مي كند

مسير جلفا – بندر امام به طول 1421 كيلومتر كه در 744 كيلومتري ازكرمانشاه عبور مي كند

مسير تهران – سنندج كه در فاصله 520 كيلومتري از كرمانشاه عبور مي كند

كرمانشاه داراي فرودگاه بين المللي نيز است

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

نام كرمانشاه به بهرام شاه ساساني منسوب است كه در روزگار پدرش، فرمان روايي ايالات كرمان را داشت و بدين جهت به كرمانشاه لقب يافت. محدوده استان كرمانشاه، از هزاره هاي قبل از ميلاد؛ محل سکونت اقوام مختلف بوده است. درآثار سارگن – شاه اكو كه از سال 2048 تا 2030 قبل از ميلاد بر جنوب بين النهرين فرمان رانده از مردم زاگرس به عنوان « آريزان يا نخسي » ياد شده است. به استناد كتيبه هاي بابل، آشور و عيلام ساكنان دامنه هاي زاگرس طوايفي به نام هاي لولوبي، گوشي، هانائي، فايري، آموا و پارسوا بوده اند. در خصوص اصل و نژاد اين طوايف، نظرات متضادي ابراز شده است. طوايف آمادا و پارسوا آريايي و طوايف گوتي و كاسي نيز به احتمال زياد آريايي بوده اند، اما در آريايي بودن لولوبي ها و مانايي ها ترديد وجود دارد. لولوبي ها يا لولوها اجداد لرها، در گذشته دور در ذهاب كرمانشاه، شهر باستاني زور و سليمانيه زندگي مي كرده اند .

نام ماد براي نخستين بار به صورت « آماده اي » در جملات آشوريان به نواحي كردستان فعلي اتلاق شده است. بنابراين مي توان دريافت كه از هزار سال قبل از ميلاد قوم ماد در دامنه هاي زاگرس سكونت داشته اند. در روزگار ساسانيان، نواحي غرب و مخصوصا كرمانشاه مورد توجه شهرياران ساساني بوده و به علت نزديكي با تيسفون ( پايتخت ) ايام تابستان ( ييلاق ) را در آن مي گذرانده اند. قباد اول و خسرو اول ( انوشيروان ) ساساني نيز به اين ناحيه توجهي خاص داشته اند. در اخبار مورخان اسلامي به كرات آمده است كه خسرو اول انوشيروان در نواحي طاق بستان، قصرهايي ساخته كه در آن ها از بزرگان چيني، هندي، و قيصر روم و ديگر حكم رانان پذيرايي مي كرده است. خسرو دوم ملقب به پرويز نيز در اين منطقه باغ هاي زيبا ساخته بود كه درآن قصرها و عمارت هاي باشكوه وجود داشته است. عمران و آباداني جدي و پيوسته اين ناحيه وبه ويژه شهر كرمانشاه از دوران قاجار آغاز شده است. اين منطقه هم اکنون يکي از مناطق آباد، آرام و باصفاي ايران است که يادگارهاي بسيار زيادي از تاريخ گذشته را در خود جاي داده است.
.

كرمانشاه يكی از باستانی‌ترين مناطق‌ايران است كه گفته می شود توسط طهمورث ديوبند – پادشاه افسانه‌ای پيشداديان – ساخته شده است. كرمانشاه يكی از باستانی‌ترين شهرهای ايران است و به همين لحاظ از نظر مكان های ديدنی جايگاه ويژه‌ای را در بخش گردشگری كشور دارا است. از طرفی تنوع آب و هوايی و موقعيت جغرافيايی سبب جاذبه های طبيعی اين منطقه شده به گونه‌ای كه مجموع اين جاذبه‌های طبيعی و فرهنگی كرمانشاه را به صورت يكی از کانون‌های مهم گردشگری ايران در آورده است. زبان اهالی كرمانشاه فارسی، كردی و كرمانشاهی است و مذهب آن‌ها شيعه، سنی،‌ يهودی و آسوری است. كرمانشاه يكی از مناطق عشايری ايران محسوب مي‌شود كه نقش مهمی در اقتصاد منطقه ايفا مي‌كنند. در سال های اخير تعداد قابل ملاحظه‌ای از عشاير به زندگی يك جانشينی و كشاورزی اشتغال ورزيده اند كه در شهرها و به‌خصوص روستاها اسكان يافته اند. ايل كلهر و سنجابی از جمله ايل های مشهور كرمانشاه به شمار‌مي‌آيند. عشاير منطقه كرمانشاه به 6 دسته (ايل) كلهر، سنجابی، قلخانی، زنگنه، ذوله و زردلان (بالوند) تقسيم می شوند. بيش‌تر طوايف ايل سنجابی در ماهيدشت و دهستان سنجابی اسكان يافته اند و به كشاورزی می پردازند ناحيه ييلاق ايل سنجابی شاه‌كوه و رودخانه قره سو است كه تا روانسر ادامه می يابد. قشلاق اين ايل ناحيه ای وسيع از قصر شيرين تا نزديكی خانقين، قزل رباط و نفت شهر است. مردم ايل كلهر زمستان را در خانه های روستايی و تابستان را در مراتع سرسبز و خرم پيرامون روستاهای خود زير سياه چادر (كولا) به سر می برند.

اشتغال عمده عشاير كرمانشاه دام‌داری و كشاورزی است و در كنار آن بافت گليم، فرش، سياه چادر، چيغ جوراب، دستكش و شال پشمی رواج دارد كه توليدات شان را در شهرهای منطقه به خصوص كرمانشاه عرضه می نمايند. عشاير كرمانشاه با داشتن بيش از يك ميليون راس دام قسمتی از نيازهای استان و ساير مناطق را تامين می كنند. اساس اقتصاد كرمانشاه بر كشاورزی، دام‌داری و صنايع استوارشده است. كرمانشاه از ديرباز به دليل موقعيت جغرافيايی خاص و نياز اهالی به لوازم و مواد اوليه زيستی مركز صنايع دستی بوده است و در بين مردم بومی، افرادی مستعد و ماهر در هر رشته پرورش يافته اند. انواع قالی و قاليچه، گليم بافی، گيوه دوزی، چيغ بافی، وسايل و لوازم چوبی، قلم‌زنی، نقره كاری، مسگری، زرگری، چرم سازی،‌ نمد مالی كوزه گری، و فلز كاری در محدوده شهرستان از رواج و رونق ديرينه برخوردار بوده و توليدات آن ها بيش‌تر به ساير نقاط ايران و خارج صادر می‌شود.

مکان های دیدنی و تاریخی

استان کرمانشاه داراي مکان هاي تاريخي و ديدني بسياري است که شامل جاذبه هاي طبيعي و تاريخي متعدد مي شوند. استان چشمه ها، سراب ها و غارهاي متعدد چون: چشمه آب گرم، تنگ حمام، چشمه عبدي، چشمه هندي آباد، چشمه صيفور، سراب نيلوفر، سراب ياوري، سراب طاق روسان، سراب هاي خفر، سراب نوژي وران، سراب قنبر، غار شهربانو، غار هاي عسل، مرد و زان و غار انار در ارتفاعات بيستون، غار قوري قلعه در جنگل هاي اورامانات، غاركاوات، غارپروا، غارآسنگران، غارتايله نو، غاررتيل، غار كليسا، غار ميراوي، غار نوروزخان، غار جوجو، غار حاجي، غارهاي آوه زا و كبوتر، غار سيد شهاب و.... را در خود جاي داده است که هر يک از آن ها از جذابيت هاي خاص خود برخوردار است

موقعیت مکانی جاذبه های طبيعی اين منطقه را:

سراب طاق وسان : شمال كرمانشاه

سراب قنبر : جنوب كرمانشاه

سراب نيلوفر : 30 كيلومتری شمال باختر كرمانشاه

سراب های خفر : كيلومتر 18 جاده كرمانشاه – سنندج

سراب ياوری : جاده كرمانشاه – روانسر

غارآسنگران : 22 كيلومتری جاده كرمانشاه – سنندج

غار پراو : شمال كرمانشاه

غار تايله نو : بدره – كوه يرزرد

غار جوجو : ارتفاعات پراو

غار رتيل : مسير كرمانشاه به كرند

غار كليسا : ارتفاعات كرمانشاه

غار مرشكا : ارتفاعات كرمانشاه

غار ميراوی : ارتفاعات كرمانشاه

غار نوروزخان : ارتفاعات كرمانشاه تشكيل مي‌دهند.

هم چنين بناهاي تاريخي و مكان هاي باستاني اين شهرستان را:

تكيه معاون الملك : كرمانشاه

پل ماهيدشت : جاده كرمانشاه – قصر شيرين

قلعه شاهين : 18 كيلومتری جاده كرمانشاه – قصر شيرين

قلعه خاموش : مسير كرمانشاه – ريجاب

قلعه گه : مسير جاده كرمانشاه

كاروانسرای ماهيدشت : ماهيدشت

مسجد جامع : كرمانشاه

مسجد حاج شهبازخان : كرمانشاه

مسجد دولت‌شاه : كرمانشاه

مسجد شاهزاده : كرمانشاه

مسجد عمادالدوله : كرمانشاه

مسجد فيض آباد : كرمانشاه

مسجد معتمد : كرمانشاه تشكيل مي‌دهند.  

مکان هاي تاريخي و باستاني نيز از ديگر جاذبه هاي استان کرمانشاه به شمار مي رود که آتشكده چهارقاپو، بقعه امام زاده هاي متعدد، مسجد هاي بزرگ و با ارزش معماري چون مسجد جامع، قلعه هاي قديمي و متعدد چون قلعه بيستون، قلعه هژبر، قلعه مروان، قلعه شاهين، قلعه گه، قلعه خاموش، قلعه بزه رود، قلعه ساري اصلان، قلعه هرسين، قلعه منيژه، قلعه گبري، قلعه ژيان و زيارتگاه هايي چون: زيارتگاه شوقي علمي، زيارتگاه تخت تيمور، شاه زاده محمد ابراهيم، شهرهاي باستاني و قديمي چون شهر چمچال، کاروان سراهاي متعدد به همراه کم نظيرترين کتيبه ها و نقش هاي باستاني تنها بخشي از اين ديدني ها را تشکيل مي دهند که در نقاط مختلف استان پراکنده شده اند و گردشگرا ن را به سوي خود مي خوانند.

 

صنايع و معادن

 

صنايع استان نيز به دو گروه صنايع دستي و ماشيني تقسيم مي شود . كرمانشاه از ديرباز به سبب موقعيت خاص جغرافيايي و نيازاهالي به لوازم و مواد اوليه زيستي مركز صنايع دستي بوده است و در بين مردم بومي افراد مستعد و ماهر در هر رشته پرورش يافته اند. از سوي ديگر شيوه معيشت عشايري استان زمينه هاي مساعدي را جهت گسترش صنايع دستي فراهم نموده است صنايع دستي اين استان مشتمل بر قالي، گليم، جاجيم و انواع گيوه است. بزرگ ترين صنعت كارخانه اي استان كرمانشاه تصفيه خانه نفت است كه كارخانه آن در كنار رود قره سو ساخته شده است. قديمي ترين كارخانه صنايع غذايي استان کرمانشاه، كارخانه قند اسلام آباد است. عمده ترين معادن اين استان نيز عبارتند از: آهن، سرب، گوگرد، آلوميت، كوارتزيت و....

کشاورزی و دام داری

در استان كرمانشاه به علت شرايط آب و هوايي مناسب محصولات كشاورزي متعددي از قبيل : گندم، جو، چغندر قند، برنج، صيفي، سبزي و ميوه هايي چون : گردو، بادام، انار، سيب، مركبات و خرما توليد مي شود . ازآن جا که بيش تر ساكنين اين استان از گذشته هاي دورزندگي كوچ نشيني توأم با معيشتي بر اساس دام داري داشته اند، اين استان از مناطق عمده ايران در امر دام پروري به شمار مي آيد. هم چنين مرغ داري، زنبورداري و صيد ماهي نيز در کنار کشاورزي و دام داري رايج اسا و معمولاً گوشت مرغ و ماهي و عسل مورد نياز مردم در استان توليد مي شود

 

کوهها وارتفاعات کرمانشاه

 

كوههاي دالاهو

 

كوه پراو کرمانشاه

 

سفيد كوه کرمانشاه

 

شاهو کرمانشاه

 

ارتفاعات بمو سرپل ذهاب

 

ارتفاعات قلاجه

 

ارتفاعات اطراف قصرشيرين قصرشيرين 

 

 

كوه پراو

 

 

رشته كوه پراو در حقيقت امتداد ارتفاعات الوند است كه با جهت شمال غربي به طرف كوه‌هاي طاق بستان پيش مي رود و پس از طاق بستان به طرف كردستان متمايل مي گردد . اين ارتفاعات سنگي و غير مشجر بوده و داراي معابر محدود است . كوه بيستون بلندترين كوه اين رشته كوه مي باشد . طول رشته كوه پراو از شمال غربي تا جنوب شرقي 62 كيلومتر و عرض آن از شمال به جنوب در پهن ترين نقاط به 26 كيلومتر مي رسد

سفيد كوه

 

اين رشته كوه در10 كيلومتري جنوب شهر كرمانشاه قرار گرفته و به طرف لرستان امتداد دارد . بلندترين قله اين كوه 2805 متر ارتفاع دارد و اكثر اوقات پوشيده از برف است. خط الرأس كوه سفيد مرز طبيعي بين منطقه درود فرامان و سر فيروز آباد ماهيدشت است. اين كوه همانند كوه هاي دالاهو ، پراو و شاهو جزء زاگرس مرتفع مي باشد . ريزابه هاي دامنه شمالي اين كوه به رودخانه قره‌سو و ريزابه هاي دامنه جنوبي آن به رودخانه مرگ مي ريزد

کوه شاهو

 

 

اين ارتفاعات از جنوب شرقي روانسر آغاز شده و به صورت نواري به هم پيوسته به طرف پاوه ادامه داشته و از آنجا تا نوسود در جهت شمال غربي امتداد مي يابد و در حقيقت مرز طبيعي استان كرمانشاه با استان كردستان را شكل مي دهد . قسمت غربي اين كوه به رودخانه سيروان منتهي مي شود . بلندترين قله شاهو در شمال پاوه در حدود 3370 متر ارتفاع دارد و كوه تخت كه 2985 متر ارتفاع دارد دنباله كوه شاهو بوده و در همان خط سير ادامه داشته و به بخش رزاب منتهي مي گردد . 

 

 

ارتفاعات بمو

 

اين ارتفاعات كه جزء زاگرس چين خورده مي باشد به صورت نواري از شمال به جنوب در شمال غرب منطقه از گله در طول خط مرز ايران و عراق امتداد دارد . بلندترين قله اين ارتفاعات 1842 متر ارتفاع دارد

ارتفاعات قلاجه

 

اين ارتفاعات كه با جهت شرقي ـ غربي شكل گرفته اند ، حد فاصل استان هاي ايلام و كرمانشاه را شكل مي دهند . تمام اين ارتفاعات داراي درخت و درختچه هاي خودرو مي‌باشد . بلندترين قله آن 2355 متر ارتفاع دارد .

 

 

ارتفاعات اطراف قصرشيرين

 

در اطراف قصرشيرين نيز ارتفاعاتي وجود دارد كه از جمله آنها مي توان به ارتفاعات بازي دراز با ارتفاع 2320 متر ، آق داغ با ارتفاع 2105 و كوه سه سر با ارتفاع 2593 متر اشاره كرد

  

 

كوه آتشكده يا آتشگاه

 

 

رشته كوهي است كه از كوه شاهو جدا گشته و از مغرب روستاي شمشير واقع در اورامانات گذشته و به دره رودخانه سيروان منتهي مي گردد . بلندترين قله اين رشته كوه در حدود 2462 متر ارتفاع دارد كه خط رأس آن حد طبيعي پاوه و جوانرود را شكل مي‌دهد. كوه گزن دنباله كوه آتشكده بوده كه در غرب رودخانه سيروان مرتفع مي گردد . ارتفاع بلندترين قله اين كوه 2389 متر مي باشد .

كوه نوا

 

 

رشته ارتفاعات نوا در جنوب رشته كوه هاي دالاهو قرار گرفته كه تنگه پاطاق بين اين دو رشته كوه واقع گرديده است . بلندترين قله آن در جنوب روستاي سرميل در حدود 3288 متر ارتفاع دارد .

ارتفاعات حد فاصل شهرستان كنگاور ، صحنه و سنقركليايي

 

در حد فاصل شهرستان كنگاور ، صحنه و سنقركليايي كوه هاي مرتفع و متعددي قرار دارد كه مهمترين آنها عبارتند از كوه كمر زرد با ارتفاع 2273 متر ، هزار خاني پائين با ارتفاع 3420 متر ، دالاخاني با ارتفاع 3126 متر ، بدر با ارتفاع 3265 متر ، سيردوله با ارتفاع 2485 متر ، پنجه علي با ارتفاع 2883 متر ، سردره شمالي با ارتفاع 2753 متر ، كوه گر با ارتفاع 2430 متر ، امروله با ارتفاع 2987 متر نخود چال با ارتفاع 3322 متر ، كوه هجر با ارتفاع 2253 متر

 

 

نمایی از شبهای زیبای طاق بستان

 

 

کرمانشاه را از دید گوناگونی آب و هوائی و قومی و مذهبی هند ایران لقب داده‌اند چرا که از لحاظ آب و هوایی دارای چهار فصل در یک زمان است برای نمونه قصرشیرین دارای آب و هوای گرم و سنقر و پاوه دارای آب و هوای سرد و کرمانشاه دارای آب و هوای معتدل هستند در این استان قومیت‌های کرد, لک, فارس, ترک و عرب در کنار هم زندگی می‌کنند. از دیدگاه مذهبی نیز دارای گونه گونی بسیار زیادی است. به طور مثال پیروان کیشهای شیعه، سنی، اهل حق (یارسان)، مسیحی (ارمنی)، آشوری، و یهودی در این استان در کنار هم زندگی آشتی آمیزی دارند.

اکثریت مردم کرمانشاه به زبان کردی و فارسی صحبت می‌کنند.

 

یکی از مهم‌ترین آثار این استان سنگ‌نگاره بیستون است که بزرگ‌ترین سند به جا مانده از روزگار هخامنشیان به شمار می‌رود و به سه زبان توسط داریوش بزرگ شاهنشاه هخامنشی بر کوه اسطوره‌ای بیستون حک شده‌است. افزون براین بیستون نماد مهر است چرا که از خود گذشتگی فرهاد، نام این کوه را با عشق جاودانه شیرین و فرهاد که الهام بخش بسیاری از نویسندگان و سرایندگان نامدار ایران همچون نظامی گنجوی بوده درهم سرشته‌است. از همین رو یکی از القاب مهم شهر کرمانشاه (خاک عشق) است. 

 

 

سنگ‌نبشته بیستون

 

سنگ‌نبشته بیستون یا کتیبهٔ بیستون از آثار باستانی ایران واقع در حدود سی کیلومتری کرمانشاه در غرب ایران است.

نام بیستون از بغ (خدا) + ستان (ادات مکان) آمده که به معنای سرزمین یا جایگاه خدا است. از آن در پارسی باستان به صورت «بغیستانه» و در معجم‌البلدان «بهستان»[نیازمند منبع] و برخی از دانشمندان عرب از آن به «بهستون» یاد کرده‌اند[نیازمند منبع].

نقش بیستون پیروزی داریوش یکم را بر گوماته مغ و نه شورشی نشان می‌دهد. نماد فروهر در حال پرواز بالای نقش دیده می‌شود. داریوش دست راستش را به نشانه ستایش اهورامزدا بالا برده و پای چپش را بر سینه گئوماتا که زیر پای او افتاده نهاده‌است . شورشیان که دستهایشان از پشت و گردنشان با ریسمان به هم بسته شده‌است پشت سر هم در برابر داریوش ایستاده‌اند. یک نیزه دار و یک کماندار پشت سر داریوش دیده می‌شوند. بلندی قامت داریوش در نقش ۱۸۰ قامت نیزه دار و کماندار حدود ۱۵۰ و قامت شورشیان حدود ۱۲۰ سانتیمتر است. متن و نقش بر اثر عواملی چند از جمله عوامل زمین شناختی فرسایش باران و باد رسوب مواد آلی رشد جلبک در درز سنگها و تأثیر سایر پدیده‌های طبیعی فیزیکی شیمیایی و نیز تخریب به دست بشر بویژه در عصر رواج تفنگ ـ که از قسمتهای برجسته و نمایانتر نقش و از فاصله دور به عنوان نشانه استفاده می‌کرده‌اند ـ و ناآگاهیها و بی مبالاتیهای دیگر آسیب جدی دیده‌است.

 

نکته‌های اصلی کتیبه بیستون از این قرار است : معرفی داریوش از زبان خود او دودمان هخامنشی چگونگی اعاده پادشاهی به هخامنشیان شیوه حکومت داریوش مرگ کمبوجیه طغیان گئوماتا و کشته شدن او در پاییز ۵۲۲ ق م شورش و طغیان در بسیاری از سرزمینها و سرکوبی آنها و اعاده نواحی بسیاری که از فرمانبرداری سر باز زده بودند پیروزیهایی که در نوزده نبرد نصیب داریوش شده‌است و از جمله پیروزی مهم و دشوار بر سکاها چگونگی استقرار آرامش و امنیت در امپراتوری پهناور رد ادعاهای یاغیان ضدحکومت هشدار نسبت به دروغگویی دفاع از راستی و راستگویی دعای نیک در حق کشور و مردم سپاسگزاری داریوش از یاریهای اهورامزدا در غلبه بر معارضان و بازگشتن صلح اندرز به شاهان آینده و کسانی که کتیبه بیستون را می‌خوانند نام کسانی که در غلبه بر گئوماتا از داریوش پشتیبانی کردند و اشاره به انتشار متن کتیبه در سراسر قلمرو هخامنشی به خط میخی و سه زبان پارسی باستان، بابلی و ٔعیلامی را می‌خوانند.

در سالهای اخیر و درپی تصویب طرحی در سازمان میراث فرهنگی کشور به منظور حفاظت از آثار تاریخی بیستون در قالب یکی از طرحهای ملی اقداماتی برای نجات دادن مهمترین کتیبه سنگی جهان و حفاظت علمی و روشمند از آن آغاز شده‌استاین کتیبه‌ها کلید کشف رمز کلیهٔ خطوط میخی گردید.[3] به ویژه «سر هـ. رالینسون» در این موفقیت سهمی بسزا دارد.

 

پیکره سکونخا در کتیبه بیستون

 

نقوش برجستهٔ غیرمهمی از ادوار اشکانیان بر صخره‌های کوچک کنار جاده و در پائین کوه دیده می‌شود.

وقفنامهٔ جدیدی در دوران شاه سلیمان صفوی در زمان صدارت شیخ علیخان زنگنه در وسط نقش عهد اشکانی احداث شده‌است. در زمستان ۱۳۳۷ هـ. ش. ضمن عملیات جاده‌سازی مجسمه هرکول و آثار معبد سلوکی در پایین کوه کشف گردید.

 

 معرفی تکیه ها

تکیه معاون الملک

 

تکیه معاون الملک یکی از بناهای به جای مانده از دور قاجاریه در شهر کرمانشاه است. کاشی های منحصر به فرد آن، این بنا را از دیگر تکایای شهر متمایز می کند. این بنا در بافت قدیم شهر، در محله آبشوران قدیم و در خیابان شهید حداد عادل قرار دارد. این تکیه به دستور حسن خان معروف به معاون الملک ساخته شد. این بنا از سه قسمت حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده است.

حسینیه: مجموعه بنا حدود شش متر از سطح خیابان پایین تر است و برای ورود به حسینیه باید از هفده پله بزرگ عبور کرد. در کنار این پله ها، سقاخانه کوچکی وجود دارد که با کاشی هایی با شمایل منسوب به حضرت ابوالفضل (ع) تزیین شده است. در این تصویر حضرت ابوالفضل (ع) سوار بر اسب است و شمشیر به کمر و پرچم در دست دارد. روی پرچم «نصر من الله و فتحاً قریب» نوشته شده است. جلوی پای سوار نیز تصویر کودک خردسالی دیده می شود. مردم محل سوار را به حضرت ابوالفضل (ع) و تصویر کودک را به حضرت سکینه (س) نسبت می دهند که از عموی خود – عباس – طلب آب کرده است. مردم این مکان را محترم می شمارند و در آن جا شمع روشن کرده و طلب حاجت می کنند.

سراسر نمای مدخل و سردر ورودی بنا نیز با کاشی های نفیس تزین شده است. حسینیه صحن کوچکی است و در اطراف آن حجره های دو طبقه و طاق نماهای متعددی دیده می شود که تمام دیوارهای آن با کاشی کاری زیبا تزیین شده است. داخل طاق نماهای این بخش با مجالس کاشی کاری شده پوشیده است. و این مجالس، صحنه هایی از عزاداری شامل سینه زنی، قمه زنی و همچنین تصاویری از خلفا سلاطین ایران و بارگاه حضرت سلیمان را نشان می دهد. علاوه بر کاشی های با نقوش انسانی، کاشی هایی نیز با نقوش هندسی زیبا به چشم می خورد.

در ذیل تصویر مجلس روضه خوانی مرحوم «اشرف الواعظین»، در دیوار جنوبی حسینیه، اشعاری در توصیف بنا و تاریخ خاتمه کاشی کاری آن دیده می شود. اشعار سروده «واله» شاعر کرمانشاهی است و دو بیت ماده تاریخ آن چنین است:

این عزاخانه چو از حسن عمل گشت تمام

سال تاریخش واله زلب بانی خواست

گفت با نیش معاون پی تاریخ بگو

کین حسینیه ز ما بهر عزای شهداست

به هنگام مرمت حسینیه، آثاری از آیینه کاری و گچ بری بر دیوارهای آن ظاهر شد. ظاهراً بنای اولیه با گچ بری و آیینه کاری تزیین شده بود.

زینبیه: بخش میانی یا زینبیه صحن مسقفی است که اطراف آن به وسیله حجره های متعددی احاطه شده است. غرفه های طبقه فوقانی، محل استقرار زنان شرکت کننده در مراسم سوگواری بود. سقف بنا به صورت گنبدی دو پوش است.

گنبد زیرین به صورت عرق چین و نمای گنبد فوقانی فلزی است. تمام دیوارها و حجره های اطراف با کاشی های زیبا شامل هجده مجلس از صحنه های غم انگیز کربلا نظری آمدن زعفر جنی به خدمت امام حسین(ع)، رزم حضرت علی اکبر(ع)، رزم حضرت قاسم(ع)، رزم حضرت ابوالفضل(ع)، صحنه هایی از قیام توابین، به خاک سپاری شهدای کربلا توسط قبیله بنی اسد، صحنه ورود اهل بیت به مدینه، مجلس مختار و بردن اهل بیت(ع) و امام سجاد(ع) به خرابه های شام و مجلس یزید است.

در بالای قسمت دیواره گنبد، هشت مجلس کاشی کاری شده وجود دارد. این تصاویر عبارتند از: صحنه عروج پیامبر(ص) و دیدن حضرت علی(ع) در معراج، ضمانت حضرت رضا(ع) از آهو، قربانی کردن حضرت اسماعیل (ع) توسط حضرت ابراهیم(ع)، نبرد حضرت علی (ع) با سردار خیبریان، باطل کردن جادوی جادوگران فرعون توسط حضرت موسی(ع) و مکتب خانه فرزندش حضرت علی(ع).

در حاشیه پایین آن نیز اشکال متعددی از سلاطین و پادشاهان اساطیری و تاریخی دیده می شود. همچنین در اطراف بنا مرثیه های متعددی از محتشم کاشانی به چشم می خورد. خطاط خطوط و اشعار سقف دیوارهای زینبیه و حسنیهف «میرزا حسن خان» خطاط کرمانشاهی بوده است.

قبر مرحوم معاون الملک- بانی تکیه - که در سال 1327 ش درگذشت، در اتاق کوچکی در جنوب شرقی زینبیه قرار دارد.

عباسیه: بنای عباسیه صحن وسیعی است که در قسمت شرقی آنیک بنای دو طبقه و در قسمت جنوبی آن، ایوانی با دو ستون آجری ساخته شده است. دیوارهای عباسیه نیز با کاشی های رنگارنگی با مجالسی از ورود حضرت یوسف به کنعان، بارگاه حضرت سلیمان و تصاویری از آستان مقدس حضرت علی(ع) و امام حسین(ع) تزیین شده است.

در این صحن نیز، تصاویری از شخصیت های مذهبی، سیاسی و چهره هایی از رجال دوره قاجار کرمانشاه از جمله حسن خان معاون الملک و آیت الله سید حسین حایری طباطبایی بر روی کاشی ها دیده می شود.  

 

 

 

تکیه بیگلربیگی

 

این بنا در محله قدیمی فیض آباد شهر کرمانشاه قرار دارد. این تکیه که در دوره قاجاریه توسط عبدالله خان ملقب به «بیگلربیگی» ساخته شد، از لحاظ آیینه کاری در میان تکایای کرمانشاه بی نظیر است.

در سمت غربی حیاط، تالار آیینه کاری بزرگی وجود دارد که به حسینیه معروف است.

این تالار با تزیینات عالی و کتیبه های متعددی از دوران سلطنت مظفر الدین شاه، تزیین شده است. در دو سوی دیگر، اتاق وسیع میهمان خانه بیگلربیگی قرار دارد.

حسینیه امام جمعه

این بنا در محله سبزه میدان شهر کرمانشاه قرار دارد. حسینیه امام جمعه از دو بخش تشکیل شده است:

بخش اول شامل دو اتاق، شاه نشین ها و گنبد خانه است و در روزگار «آقا عبدالله» فقیه معروف و نواده «آقا محمد علی» بنا شد. بخش دوم که جدیدتر است، صحن سرپوشیده ای است و در سال 1324 ه.ق توسط «آقا اسدالله امام جمعه» فرزند آقا عبدالله بنا شد. در این حسینه حوض سنگی منقشی وجود دارد.

معرفی بازارو خانه های تاریخی استان کرمانشاه

 

 

بازار قدیمی شهر کرمانشاه دارای قدمتی بیش از یک صد و پنجاه سال است. این بازار هنوز پویایی خود را حفظ کرده و نقش مهمی در اقتصاد این شهر و شهرهای هم جوار آن دارد. در گذشته های نه چندان دور به غیر از داد و ستد، بخشی از فعالیت های تولیدی نیز در همین بازار انجام می گرفت. با گذشت زمان از تعداد تولید کنندگان که بیشتر صنعت گر بودند، کاسته شد و در نتیجه سهم تولید در بازار بسیار محدود گشت. از عمده ترین مراکز تولیدی می توان به بازار مسگرها و آهنگرها، زین سازان، راسته صحافان، راسته تفنگ سازان در تیمچه سید اسماعیل اشاره کرد. امروزه بخش تولید تنها به بازار آهنگرها، بازار کلوچه پزها و بخش کمی از بازار زرگرها محدود شده است. برخی از راسته های بازار با نام اقلیت های قومی یا مذهبی نظیر بازار یهودی ها و یا راسته ترک ها معروف است. در مسیر طولانی بازار سراها و کاروان سراهای متعددی وجود داشته است که خدماتی را در اختیار مسافرین و بازرگانان قرار می دادند. از جمله سراهای بازار کرمانشاه می توان به سرای کاشانی، سرای حکیم الدوله، سرای نور، سرای اصفهانی ها، سرای وکیل الدوله، سرای خرما فروش ها، سرای فراش باشی، سرای عمادالدوله، سرای سنگ تراش ها و سرای رنگ رزها اشاره کرد. به غیر از سراها ابنیه با ارزش دیگری در مجموعه بازار وجود دارد که از جمله آنها مسجد عمادالدوله، مسجد و حمام حاج شهباز خان است.

 

خانه های تاریخی

خانه معین الکتاب

این خانه در محله قدیمی «علاف خانه» شهر کرمانشاه قرا دارد. راه دسترسی به آن از طریق کوچه توکل و فیض مهدوی میسر است. این خانه از نوع خانه های درون گر است و با عبور از هشتی به حیاط بیرونی و از طریق راهرویی دراز به حیاط اندرونی راه می یابد. این راهرو با زاویه نود درجه دو حیاط را به هم متصل می کند. به عبارتی امکان دید مستقیم از حیاط بیرونی به حیاط اندرونی وجود ندارد . اندرونی که بخش اصلی بنا محسوب می شود، به صورت حیاط نسبتاً بزرگی به مساحت 154 متر مربع است. بخش اندرونی در سه طرف حیاط دارای فضاهای مسکونی است و در ضلع جنوبی که اتاق ندارد، با طاق نماهایی تزیین شده است. در ضلع شمالی حیاط، میهمان خانه بزرگی وجود دارد. بانی و مالک این خانه میرزا حسن خان مدنی معروف به «معین الکتاب» است. میرزا حسن خان از جمله آزادی خواهان صدر مشروطیت است و در کرمانشاه بیشتر او را به نام دبیر اعظم می شناسند.

 

خانه خواجه باروخ

 

این خانه به شیوه درون گرا در بخش یهودی نشین محله قدیمی فیض آباد شهر کرمانشاه ساخته شده است. این خانه از طریق هشتی به حیاط بیرونی و از آن جا با عبور از دالانی سراسری به حیاط اندرونی راه دارد. در اطراف حیاط اندرونی مجموعه ای از اتاق های مسکونی قرار دارد. در نمای ایوان های این بنا، ستون های آجری به کار رفته است که دارای سرستون های آجری به صورت پله ای و مقرنسی است. این خانه از معدود خانه های قاجاریه کرمانشاه است که حمام دارد. این خانه توسط خواج باروخ یکی از تجار کلیمی کرمانشاه در عصر ناصری ساخته شد و امروز به نام خانه «رنده کش» - آخرین مالک آن – معروف است. از دیگر خانه های استان می توان به خانه صمدی، خانه خدیوی و ... اشاره کرد.

  

ادامه نوشته

بسم الله الرحمن الرحیم 

موضوع تحقیق : عباس میرزا اولین اصلاح گر زمان قاجار

آغاز دوران قاجــار :

در پایان انقلابات ایران بعد از صفوی که نزدیک یک قرن طول کشید، با استقرار دولت نوبنیاد قاجار، ایران از لحاظ  طرز حکومت و از لحاظ  مجموعۀ اوضاع و احوالی که منجر به سقوط صفویه و ادامۀ اغتشاشات ناشی از انقلابات بعد از آن گشته بود، دوباره خود را در سر جای نخست یافت .

دنیا با انقلاب فرانسه و با شروع انقلابهای صنعتی با سرعت پیش رفته بود و ایران با انقلابهای خود و با بازگشت به استبداد و تعصب پیشین، با سرعت از دنیای عصر فاصله گرفته و همچنان به سوی گذشته خویش بازگشته بود ـ عامل عمدۀ عقب افتادنش هم بازگشت به استبداد بی امان گذشته  و عادت به تسلیم شدن به رهبری امنای بی مسؤولیت بود .

قاجاریه که از طریق پیروزی بر زندیه وارث سازمان دولتی بازمانده از افشاریه و صفویه بود، تختگاه خود را در طهران که بیش از شیراز و اصفهان با مراکز نیروی عشایر خود آنها نزدیک بود، انتخاب کرند .

پادشاه قاجار نیز خود را میراث خوار واقعی صفویه و لاجرم ادامه دهندۀ شیوۀ حکومت آنها می یافت. با اعمال استبداد نسبت به حکام و رعیت و با ابراز خشونتهایی که فکر بازگشت به اغتشاشات سالهای وحشت را از اذهان دور کند و قدرت سلطنت را هر قدر بیشتر ممکن باشد از آنچه در عهد نادر، و دوران شاه عباس اول معمول بود، بیفزاید . و چیزی را که در این محاسبه فراموش کرده بود پیدایش قدرتهای رقیب و معارض و توطئه ساز و استعمار گر روسیه و انگلستان دراطراف مملکت بود، که خود آنها در دنبال انقلاب کبیر فرانسه، با حریف تازه یی به نام ناپلئون بناپارت روبرو شده بودند و ایران قاجاریه از همان آغاز پیدایش بی آنکه خود به درستی موقع خویش را در جهان عصر درک کرده باشد، به علت موضع جغرافیایی که بر سر راه هند و در مجاورت عثمانی و ممالک ازبک و افغان داشت در پیچ و خم بازیهای سیاسی و فقدان شعور اجتماعی در آن ایام، کارش را در جریان این رقابتهای مستمر بین فرانسه و انگلیس و روسیه هر روز بیش از پیش دشوار و پیچیده می کرد .

نسب قاجاریـــه :

قاجاریه آنگونه که ازمجموع شواهد و قراین برمی آید، طایفه یی از ترکمانان نواحی شرقی آناطولی و قفقاز بوده اند که ظاهراً با طوایف بیات ارتباط خویشاوندی داشته اند و ذکر آنها هم تا آنجا که اکنون معلوم است اول بار در عهد ترکمانان آق قویونلوآمده است. اینکه مورخان عصر آنها ادعا کرده اند که نسبت آنها به قراچارنویان از سرکردگان جلایر و منسوبان چنگیز می رسد به احتمال قوی مبنای قابل اعتماد نیست. به نظر می آید قاجاریه بعد از نیل به قدرت، این نسب نامه را ساخته اند تا نژاد خود را به چنگیز که در نظر اهل عصر، فاتح و قهرمان قهار بوده است برسانند و عنوان خاقان را برای خود توجيه نمایند .

هنگامی که ترکمانان قاجار مأمور حفظ سرحدات ایران در گرگان و دشت شدند، به حکم ضرورت زندگی شبانی، دشت های کنار رود  گرگان و اترک را برای سکونت خویش اختیار کردند. بدین ترتیب عده ای از قبایل قاجار در حوضه ی علیای رود گرگان و عده ی دیگر در حوضه ی سفلای آن رود ساكن و در آن زمان دسته ی اول به یوخاری باش و دسته ی دوم به اشاقه باش که دو اصطلاح ترکی است ، مشهور و بعدها دسته یوخاری باشد به دولو و قبیله ی اشاقه باش به قویونلو معروف شدند .

حکومت در دوره اول قاجـــار  :                                      

در دوره ی اول سلطنــت قاجاریه  که قــریب 40 سال به طول انجامیــد آغا محمدخــان (1210 ذیقعده 1211) و فتحعلی شاه (1212 ـ 1250) به ترتیب زمام سلطنت را در دست داشتند. این دوره با مهم ترین وقایع تاریخ دنیا مثل انقلاب کبیر فرانسه و ظهور ناپلئون اول و توجه خاص بعضی از دول اروپایی به ایران مصــادف می شود و یکی از شدیدترین و طولانی ترین محاربات دوره ی جدید ایران در این زمان اتفاق می افتاد و در میان آن وقایع درهم و برهم ، زمامداران دولت قاجار بعضی از منافع و مصالح کشور را به نفع بیگانگان از دست داده ، تنها به حفظ مقام سلطنت موفق می گردند (ایران در دوره سلطنت قاجار علی اصغر شمیم) .

همانطور که به دوره اول قاجار اشاره کردیم اول آغا محمدخان قاجار به تخت نشست و بعد از او سلطنت به ولیعهد و برادرزاده اش فتحعلی خان پسر بزرگ حسینعلی خان جهانسوز رسید ـ که وی رابه مناسب همنام بودنش با پدربزرگش ، غالباً باباخان خطاب می کردند .

فتحعلی شاه حکومت فارس را به فرزند ارشدش محمدعلی میرزا داد اما چون مادر محمدعلی میرزا قاجار نبود بیشتر امور را به فرزند چهارمش عباس میراز سپرده بود که همین موضوع باعث ایجاد رقابت بین آن دو و حسادت بین دیگر شاهزادگان شده بود. همین طور بر وفق وصیت عم تاجدارش (آغا محمدخان) عباس میرزا را که دهسال بیشتر نداشت ولیعهدخويش كرد و اورا به فرمانروايي اذر بايجان فرستاد – وزارتش را هم به ميرزا عيسي فراهاني ،معروف به  میرزا بزرگ قائم مقام داد (1213) .

با توسعۀ تدریجی دربار دوم، در آذربایجان، حل و فصل اکثر امور به عباس میرزا ولیعهد و وزیر او میرزا عیسی قائم مقام کوکول شد و پادشاه که تقریباً تمام ممالک را به پسران خود واگذاشته بود و دست عباس میرزا را در بیشتر کارها باز گذاشته، و مقام امور مربوط به سیاست خارجی را هم به او و وزیرش سپرده بود. خود اکثر اوقاتش را در طهران وقف حرمسرای وسیع و دربار آکنده از شاعران و متملقان خویش می کرد .

سپردن تمامی امور به عباس میرزا موجب تداوم حسادت و رقابت برادران با وی گشت و گاه این حسادت با اظهار خصومت و انتقاد همراه می شد .

 استغراق شاه و ولیعهد در فراغتی که بعد ازخاتمه ی امر خراسان و دفع مدعیان حاصل شد دوام نکرد و در همان ایام ایران با هجوم روسیه به قفقاز مواجه شد که نائب السلطنه جوان خود را برای جلوگیری از توسعه ی آن متعهد یافت. اقدام به این امر منجر به جنگهای طولانی بین ایران و روس شد .

عباس میرزا فرمانفرمای شانزده سالۀ آذربایجان، جلوگیری هر واقعه ای که آذربایجان را تهدید می کرد برعهدۀ او قرار داشت. همچنین وی در تمامی جنگها حضور داشت و با همه ی وجود از خاک ایران دفاع و پاسداری می کرد ولی متأسفانه به خاطر خیانتهای نزدیکان و درباریان (مانند محمدخان قاجار حاکم ایروان که قلعه ی خود را تسلیم روس کرده و بر علیه عباس میرزا با روسیه یکی شده بود) و نبود امکانات نظامی و نرساندن کمک از طرف پدر در جنگها، با شکستهای پی در پی مواجه شد و متضمن بستن قراردادهای سنگین با دولتهای بیگانه می شد. که در این قراردادها منابع و سرما های ایران توسط استعمارگــران به تاراج مي رفت و اين موضوع عباس ميرزا را ناراحت و پريشان مي كردقرار داد هايي  مثل عهدنامه ی گلستان، ترکمنچای، فین کن اشتاین، که به ظاهر به نفع ایران هم بود اما دولتهای استعمارگر و اجنبی با چنان دقتی این قراردادها را تنظیم می کردند که از هر لحاظ به ضرر ایران تمام می شد. آنچه تفکر و وسوالی را در اندیشه عباس میرزا در مقابل سپاهیان روس به وجود آورد، رویارویی دو سپاه ایران و روس در جنگهای زنجیره ای بین دو کشور بود .

مشاهده شکستهای پی در پی و سپاه مجهز روس عباس میرزا را تکان داد و باعث ایجاد اصلاحاتی در آن زمان شد. سوالی که در ذهن عباس میرزا خطور کرد. مبدأ مدرنیته در ایران شد. عباس میرزا از سفیر فرانسه پرسید که :

« ای غریبه به مـن بگــو که در دنیــا چه اتفــاقی افتــاده و چــرا همیــشه ما شکست می خوریــم. »

 به رغم متفکرین ایرانی این سوال مهم وبسی سرنوشت ساز، پیرامون مبدأ فکری و نظری مدرنیته در ایران است .

در جایی دیگر ژوبر سفیر ناپلئون بناپارت سوال عباس میرزا را چنین نقل می کند که :

«مردم به کارهای من افتخار می کنند، ولی چون من، از ضعیفی من بی خبرند. چه کرده ام که قدر و قیمت جنگجویان مغرب زمین را داشته باشم ؟ چه شهری را تسخیر کرده ام و چه انتقامی توانسته ام از تاراج ایالات خود بکشم؟ .... از شهرت فتوحات قشون فرانسه دانستم که اروپا (روسی) سرگرم داشته، مانع پیشرفت کار من می شوند ... نمی دانم این قدرتی که شما (اروپایی ها) را بر ما مسلط کرده چیست؟ و موجب ضعف ما و ترقی شما چه؟ شما در قشون جنگیدن و فتح کردن و بکار بردن قـوای عقلیه متبحرید و حال آنکه ما در جهل و شغب غوطه ور و بندرت آینه را در نظر می گیریم. مگر جمعیت و حاصلخیزی و ثروت مشرق زمین از اروپا کمتر است، یا آفتاب که قبل از رسیدن به شما به ما می تابد تأثیرات مفیدش در سر ما کمتر از شماست؟ یا خدایی که مراحمش بر جمیع ذرات عالم یکسان است خواسته شما را بر ما برتری دهد؟ گمان نمی دانم. اجنبی حرف بزن! بگو من چه باید بکنم که ایرانیان را هشیار نمایم ؟ »

(کتاب مسافرت به ارمنستان و ایران ـ ب . آ . ژوبر ـ ترجمه محمود هدایت ـ ص 94 ـ 95)

 

باید گفت که نبود سوال در جامعه یعنی نبود آگاهی وعباس میرزا این آگاهی را در شکست از روسها فهمید، آن هم بر اساس تجربه نه دانایی. در هر صورت با این سوال مهم تاریخی به این فکر فرو رفتند که چرا ایرانیان عقب مانده اند و غرب خیلی راحت تر بر ما چیره می شود و پاسخ را در غرب یافتند .

میرزا عیسی معتقد بود که باید برای اداره ایران بر اساس یک نظام فکری متفاوت عمل نمود و اصلاحات را انجام داد و او توانست دارالسلطنه تبریز را بیرون میدان جاذبه «بساط کهنه» دربار تهران به کانونی برای «طرح نو» تبدیل کند. او از همین دارالسلطنه برای اولین بار دانشجویانی به خارج از کشور فرستاد که همین دانشجویان برگشته از غرب پایه گــذاران اصلی مشروطه در ایران بودند و این دانشجویان دارای تصــوری جدید از حکومت داری بودند و آن نظام ، «قانون» بود این دانشجویان به سوال مبهم عباس میرزا پاسخ دادند که در غرب نهادهای ایجاد شده منتهی بر حکومت قانون است. به عبارت دیگر مشروطیت، قدرت شاه را مشروط به قانون اساسی می کرد. یکی از این دانشجویان مستشارالدوله بود که گفت «قانون» .

با این تفاسیر باید به این فکر فرو رفت و این سوال را علمای اجتماعی پاسخ دهند که چه شد ما نتوانسیتم جواب سوال عباس میرزا را از داخل ایران پاسخ دهیم و مجبور شدیم از خارج از ایران به این سوال پاسخ داده شود. و چرا سنت قدمایی ما پاسخگوی این مسائل نبود و از تحولات سریع جهانی عقب ماند و تا الان در حال در جا زدن می باشد .

در جوامع غربی که خود را زعمای مدرنیته می پندارند، مدرنیته  آنها بر شانه های سنت ایستاده است و از نردبان سنت به اسمان مدرنیته رسیدند و هیچگاه تمام عرصه های سنت را پاک نکردند بلکه آن دسته از سنتها را که با مدرنیته هم خوانی نداشت از صفحه اجتماعی حذف نمودند و آن قسمتهای تطابق پذیر را نگه داشتند. به هرحال مدرنیته سرنوشت مختوم بشریت است و هر کس در مقابل آن بخواهد بایستد چرخ دنده های مدرنیته که کار می کند و یا به تعبیر کارل مارکس هر کس در مقابل  مدرنیته بایستد دود می شود .

عباس میرزا بر اساس تجربۀ سیاسی و حکومت داری چنین سوالی در ذهنش مطرح شد و دست به این اصلاحات ـ زمینه ی این تفکرات او از اینجا ریشه دارد که، عباس میرزا برخــلاف دیگر شاهزادگان که تا قبل از ورود به سلطنت در حرمسرا می مانند و با زنان و خواجه گان بزرگ می شوند، به همراه وزیرش میرزا عیسی قائم مقام به تبریز رفت. تبریز در آن زمان منبع مهم فکری بود و حتی تفکر مشروطه طلبی از آنجا شکل گرفت. همچنین نزدیک به دنیای مراکز غرب بود. و این زمینه ها باعث رشد فکری وی شد و برای بهبود اوضاع مملکت دست به اقداماتی زد که این اقدامات هم به ثمر نرسید. این درست است که مشکلات و موانعی چند در سطوح بالای حکمت بر سر راه برنامه های اصلاحی عباس میرزا قرار داشت اما نبود زمینه و بستر حمایت اجتماعی از پایین موجب شد عوامل فوق توفیق نیافته و این اقدامات اصلاحی ناکام ماند .

 

 

علل ناکامی اصلاحات :

  نسبت مردم به اندیشه ی سنتی و عدم امکان تأسیس اندیشه ی خلاق .    

  عامل اجتماعی فرهنگی .

  مخالفت دربار، اجنبی و علمای مذهبــی (علمای مذهبــی مظاهر جدیــد را مخالــف دیــن می دانستند) .

  نبود شخصیت سیاسی نیرومندی که از طرف بخش قابل ملاحظه  و مصلحتی از نیروهای مترقی پشتیبانی شود که ارزوهای خود را در او متبلور ببیند[1] .

  در غرب از تفکرات سنتی خود نردبانی ساخته بودند و از آن به آسمان مدرنیته می رسیدند. اما هیچگاه تمام سنت ها را پاک نکرده اند، فقط آنهایی که با تفکرات جدید هم خوانی نداشت حذف نمودند اما مردم ایران پایبند سنت های بی اساس بوده و نسبت به حفظ آنها پافشاری میکردند مانند بعضی از علمای مذهبی که عامل تشدید کننده بر سنت ها بودند .

  مخالفت درباریان و تحریک فتحعلی شاه برای عدم کمک به عباس میرزا .

  دست به گریبانی با گرفتاریهای شخصی .

  بی کفایتی پدر (فتحعلی شاه) .

  حسادت شاهزادگان و بزرگان قصر نسبت به وی .

  درباریان می دیدند با این اقدامات عباس میرزا منافع و مصالح آنها به خطر افتاده و مانند قبل دیگر نمی توانند به عیش و نوش و خوشگذرانی بپردازنــد .

محورهای اقدامات اصلاحی وی را می توان به صورت مختصر بدین شرح بیان نمود :

1 ـ ایجاد سپاهی نظامی به سبک جدید .

2 ـ اعزام گروهی از دانش آموزان به اروپا جهت فراگیری علوم نوین .

3 ـ تلاش جهت ایجاد مدرسه ای در تبریز که در آن مسلمنان و مسیحیان با هم به تحصیل بپردازند .

4 ـ تأمین هزینه ها از طریق جلوگیری از ولخرجیها و حقوق دربایان و افزایش عواید .

5 ـ بدست آوردن فتوی روحانیت در موافقت با نظام جدید .

6 ـ دارالترجمه ای برای کتاب راهنمایی نظامی و مهندسی .

7 ـ کارخانه توپ سازی .

8 ـ کارگاه تولید تفنگ سر پر .

 

مرگ عبــاس میـــرزا :

عباس میرزا اولین اصلاح گر در ایران و دوره ی قاجار بود اما با توجه به عللی که بیان شد وی پیش از مرگ طبیعی اش، مرگ تدریجی اقدامات جدید خود را به چشم دید. در مورد مرگ عباس میرزا سند قابل ذکری در دسترس نیست و مرگش هنوز در ابهام باقی مانده است، تنها می دانیم بر اثر بیماری سخت از این دنیار رخت بر بست .

 

نتیجه گیـــری :

حال اگر به مسئله ایران باز گردیم آن هم ایرانی که 30 سال پیـش در رهبری انقلابـش یک  آیت الله العظمی قرار گرفت و برعکس آنچه که در انقلاب فرانسه رویداد، نه تنها انقلاب بر ضد روحانیت و نهاد مذهب در آن صورت نگرفت بلکه در انقلاب بیان مذهبی پررنگ بود، به مسئله باید ظریف تر نگاه کرد. خصوصاً اینکه قبل از انقلاب تجربه نوگردانی و یا مدرنیزاسیون در ایران چندبار شکست خورده است. تجربه مدرنیزاسیونایران توسط پهلوی ها که کاملاً به قدرت خارجی تکیه میکرد با شکست همه جانبه روبرو شد. حتی نوع داخلی و اراده گرایانه مدرنیزاسیون توسط عباس میرزا، امیرکبیر و سپهسالار که هر یک بنوعی بدنبال تغییر و اصلاح از بالا بودند در ایران شکست خورده اند. علت این شکستها این است که راه حل دمکراسی باید از درون جامعه بجوشد. از این روست که شرط لازم و نه کافی استقرار مردم سالاری در میهن ما تغییر باور عمومی ایرانیان است .

به امید روزی که این وقایع تاریخی را سرلوحه و سرمشق زندگی خود و جامعه قرار دهیم و با چشمی باز به اعماق تاریخ بنگریم .

منابــــع مورد استفاده :

کتــاب

1 ـ روزگاران : تاریخ ایران  از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوی / تألیف عبدالحسین زرین کوب ـ تهران : سخن، 1378. / صفحات 768 ـ 769 ـ 770 ـ 774 ـ 779 ـ 780 ـ 781 783 ـ 785 .

2 ـ ایران در دوره سلطنت قاجار / علی اصغر شمیم ـ تهران : بهزاد 1387. / صفحات

21 ـ 31 ـ 41 ـ 57 ـ 59 .

3 ـ عمامه به جای تاج / پر.فسور سعید امیرارجمند / چاپ دانشگاه اکسفورد .

4 ـ مسافرت به ارمنستان و ایران / ب . آ ژوبر / ترجمه محمد هدایت / ص 94 ـ 95

سایت ها :

ایران شماره 1961 سال هفتم شنبه 19 آبان 1380  Iran Newspaper

ايران شماره 2594 دوشنبه 7 مهر 1382             Iran Newspaper                       

---

1محورهای  ـ (عمامه به جای تاج ـ نویسنده پروفسور سعید امیرارجمند ـ چاپ دانشگاه اکسفورد ( سال 1988)

رستاخیز ایران

با قتل امین و خلافت مامون عرب دیگر قدرت و منزلت خود را از دست داد.

درست است که از آغاز خلافت عباسیان عرب را قدری و شانی نبود اما باز در این دوره خلفای بغداد آنها را بکلی کناری نهاده بودند. در بعضی امور با آنها مشورت می شد و بعضی مناصب به آنها واگذار می گشت.

اختلاف امین و مامون که دست وزراء و امرای  عرب و ایران در ان دخالت داشت سرانجام به پیروزی مامون خاتمه یافت که مادرش ایرانی بود و خراسانیان او را یاری می کردند و از آن پس عرب دیگر در درگاه خلافت قدر و شانی نیافت . دیگر بغداد که وارث شکوه جلال تیسفون کهن بود ، مانند خود تیسفون، عرب را به چشم تعظیم نمی دید. ایرانیان و ترکان اندک اندک در رسیده بودند و جاه و حشمت تازیان را بازگرفته بودند.در روزگار مامون و جانشینان او ،بغداد دیگر شهری عربی به شمار نمی آمد.آن خودستایی ها و بزرگواریها که (( فاتحان)) دو قرن پیش داشتند ، دیگر نزد موالی بغداد خریدار نداشت. دولت عرب در واقع زوال یافته بود و نوبت دولت فرس فراز آمده بود.

 

در پایان این دو قرن که چون شبی دیر پای و خاموش اما آکنده از گناه و جنایت به سر آمده بود، ]خر بانگ خروس بر آمدو در پی این بانگ خروس چهره صبح در افق نمایان گشت. اما این روشنی هر چند صبح کاذبی بیش نبود خنده صبح صادق را در پی داشت. این صبح کاذب عبارت بود از خروج مازیار و بابک که در بلاد طبرستان  و آذربایجان و عراق و داعیه استقلال بر خواستند و هر چه هدف روشنی نداشتند و به جایی نیز نرسیدنداما سعی آنها مبدا طلوع دولت طاهریان و صفاریان گشت و از این روست که قیام آنان را باید نوید رستاخیز ایران شمرد.

در واقع مقارن روزگاری که ،  مامون در خراسان و بغداد ، جلال و قدرت پدرش هارون و برادرش  امین را به ارث فرا چنگ آورده بود و در آن شهر هزار و یک شب زمانی به نوشخواری و شادکامی و زمانی به بحث و مناظره می پرداخت ، از بلاد ایران بیش و کم اخبار ملال انگیز می رسید و در اکثر این بلاد ایران ، اندیشه استقلال جویی پدید آمده بود و سرکشان سر بر آورده بودند.

بازگشت مامون به بغداد سبب شد که در خراسان فرستهای تازه ای به دست استقلال طلبان بیا فتد . چنانچه بنظر می آیدکه شکست کسانی مانند سنباد و استاد سیس و مقنع که داعیه دینی داشتنداین اندیشه را سبب شد که هر گونه کوشش برای رهایی از قید عربان تا وقتی که در آن بویه وصلت ملک نباشد ودهقانان و بزرگ زادگان در آن دستاندر کار نباشند ممکن و مفید نخواهد بود و اینک با پیروزی مامون بر امین  دهقان زادگان ایران گمان می کردند فرصتی مناسب به دست آمده است.

با قدرت و جلالی که خاندان طاهر در خراسان و بغداد یافته بود اکنون دیگر بزرگان و بزرگ زادگان بلاد ایران نیز احساس کردند که نوبت دولت آنها نیز فراز آمده است. بدینگونه در بلادی چون طبرستان وآذربایجان و خراسان ، شاهزادگان و امیران اندک اندک فرصت ملک جویی یافتند.از این رو ار اواخر خلافت دولت هارون تا روزگار معتصم اوضاع آذربایجان و طبرستان و خراسان مایه نگرانی خلیفه بود .

در واقع از وقتی که خلفا اوضاع خراسان را با دیده دقت و مراقبت می نگریستند کانون مقاومت دشمنان خلافت به شمال و غرب ایران منتقل گردید . کوههای بلند وراههای دشوار این حدود اندیشه این سرکشی ها و شورش ها را در مردم ایران تقویت می کرد.از ازاین رو مدتها مردم این نواحی  با تازیان و سپاهیان خلفا در ایستادند و سالها با مسلمانان نبردهای سخت و دشوار کردند.

 مع معصومه شافعی

روابط ايران و فرانسه در زمان فتحعلي شاه-نوشته: صغری میرزایی

 

 

 

 

روابط ايران و فرانسه در زمان فتحعلي شاه

 

در نيمه اول قرن سيزدهم هجري وقايع و حوادث بزرگ و مهمي در اروپا روي داد که اثرات آن از حدود اروپا خارج شد و به ديگر نقاط جهان نيز وارد شد.

در اين ميان ايران هم به نوبه خود از اثرات آن حوادث مهم مانند انقلاب کبير فرانسه و جهانداري ناپلئون کبير و لشکرکشي ها و فتوحات او بي نصيب نماند.

سياست خارجي ناپلئون اول و عشق او به غلبه بر انگلستان و جنگ هاي بين ايران و کشور استعمارطلب روسيه تزاري خواه ناخواه دربار فرانسه و ايران را به هم نزديک کرد.

در پي تهاجم سپاه روسيه به ناحيه قفقاز در سال 1218هـ.ق. فتحعلي شاه که درصدد جلب متحدي بود، نامه اي مبني بر علاقه خود به عقد اتحاد با فرانسه به ناپلئون نوشت.

ناپلئون با آنکه با اين اتحاد موافق بود، اما چون اطلاعات دقيق و کاملي از وضع سياسي و عمومي ايران نداشت، بعد از رسيدن نامه فتحعلي شاه، ژوبر مترجم و منشي دربار خود را از راه عثماني به ايران فرستاد تا تحقيقات خود را از دو کشور مزبور به امپراتور گزارش دهد. کمي بعد از حرکت ژوبر، ناپلئون آجودان مخصوص خويش روميو را نيز به ايران فرستاد. روميو در رجب سال1220 هـ.ق. با منشي خود وارد تهران شد، اما چند روز بعد از ورود به ايران وفات يافت. 9 ماه بعد از مرگ روميو، ژوبر که قبل از ورود به ايران براي انجام ماموريتي به عثماني رفته بود، به ايران آمد و به حضور فتحعلي شاه رسيد. اما او نيز به علت بيماري نتوانست در ايران دوام آورد و ناگزير شد ايران را ترک کند و به اروپا برگردد.

ژوبر بعد از رسيدن به فرانسه، بدون تعلل نامه هاي فتحعلي شاه را به ناپلئون رساند و ناپلئون نيز براي تکميل اطلاعات خود از ايران، ژوانن و دلابلانش و بن تان را به ايران فرستاد. رسيدن سفيران ناپلئون به ايران نويدي شادي بخش براي فتحعلي شاه بود و او را به ناپلئون و وعده هايش اميدوار کرد. و درست به همين دليل هنگامي که دولت روسيه به وسيله فرستادن سفيري به ايران تقاضاي مصالحه کرد، او از پذيرش شرايط صلح خودداري کرد و فوراً ميرزا رضاخان قزويني را به سفارت نزد ناپلئون فرستاد تا درباره اتحاد دو دولت قراردادي با امپراتور منعقد کند. ناپلئون نيز چون با پيشنهادهاي فتحعلي شاه کاملاً موافق بود و عقد قرارداد را متناسب با منافع خود مي ديد، سفير ايران را با کمال گرمي پذيرفت و در اردوگاه فين کنشتاين عهدنامه اي که متضمن يک مقدمه و 16 ماده بود، بين دو کشور ايران و فرانسه به امضا رسيد. اين عهدنامه به مناسبت محل عقد قرارداد به عهدنامه فين کنشتاين معروف شد. عهدنامه فين کنشتاين در ظاهر خواسته ها و مقاصد فتحعلي شاه را تامين مي کرد اما در باطن مواد قرارداد طوري تنظيم شده بود که ناپلئون مي توانست هر موقع که بخواهد از زير بار تعهدات خود شانه خالي کند. فرانسه در اين قرارداد متعهد شده بود که استقلال ممالک موجوده ايران را تضمين کند و حق ايران بر گرجستان را به رسميت بشناسد و به قواي ايران در تخليه نيروهاي روس از خاک ايران کمک کند، همچنين در زمان جنگ نيرو و ادوات جنگي در اختيار ايران بگذارد. ايران نيز متعهد شد که به انگليس اعلان جنگ فوري بدهد، و آنان و اتباع شان را از خاک ايران خارج کند و سرحدات ايران را بر روي عموم عمال انگليس ببندد و با افغان ها و قبايل هرات براي حمله به متصرفات انگليس در هند متحد شود و در صورتي که ناپلئون قصد لشکرکشي به هندوستان را داشت به سپاه فرانسه اجازه عبور از خاک ايران را بدهد. در اين عهدنامه آنچه به نفع فرانسه بود، همه واضح و مثبت و مواد راجع به منافع ايران مبهم و قابل ترديد بود و در هر صورت ناپلئون مي توانست آن مواد را بنا به مقتضيات زمان و سياست خويش توجيه و تفسير کند.

پس از عقد قرارداد فين کنشتاين، ناپلئون چون شنيده بود از طرف فرمانفرماي هندوستان و پادشاه انگليس، سفيري به نام سرجان ملکم به ايران آمده است، براي آنکه هر چه زودتر از نفوذ انگلستان در دربار قاجار جلوگيري کند، هياتي را به رياست سرتيپ گاردان روانه ايران کرد. غ1222هـ.قف

فتحعلي شاه نيز بعد از ورود گاردان به ايران براي عمل به تعهداتش، عسکرخان افشار ارومي را به نمايندگي سياسي به دربار ناپلئون فرستاد و براي آنکه صميميت خود را نسبت به ناپلئون ابراز کند و گاردان را در اجراي دستور نظامي امپراتور براي تعليم افواج ايراني تشويق کند، فوراً سفير خود را از بمبئي احضار کرد و دستور داد تا کليه انگليسي ها را از خاک ايران بيرون کنند و جزيره خارک را به تصرف فرانسويان بدهند.

اما اين روابط دوستانه ايران و فرانسه نيز پايدار نماند و بر اثر ملاقات ناپلئون با تزار روسيه و عقد معاهده تيلسيت بين آن دو امپراتور سياست ناپلئون نسبت به ايران به کلي تغيير کرد و امپراتور فرانسه، گاردان را با دادن دستورهاي جديد مامور کرد که حتي المقدور وسايل عقد صلح بين ايران و روسيه را فراهم کند و از تجهيز سپاه ايران و مخالفت علني با دولت روسيه خودداري کند. فتحعلي شاه نيز وقتي از عقد قرارداد تيلسيت آگاه شد و فهميد که ناپلئون برخلاف تعهدات خود در ملاقات با تزار و در موقع انعقاد عهدنامه نامي از ايران نبرده و نسبت به استرداد سرزمين هاي از دست رفته ايران در قفقازيه پافشاري نکرده است، متوجه بي اساس بودن قول و پيمان ناپلئون شد و دوباره دست ياري به سوي انگلستان دراز کرد.

اين پيشامد و بي ثباتي قول و وعده هاي گاردان به طور کلي موجب سلب اطمينان فتحعلي شاه از هيات اعزامي ناپلئون شد و شاه به وسيله ميرزا شفيع صدراعظم اجازه مرخصي هيات اعزامي را از ايران به گاردان اطلاع داد.

گاردان نيز که ديگر توقف خود را در ايران بي فايده مي دانست و از بي اعتنايي فتحعلي شاه نسبت به خود حس کرده بود که دربار قاجار به جانب انگلستان متمايل شده است، مقررات عهدنامه فين کنشتاين را به رخ دربار ايران کشيد و شاه را متوجه اين نکته کرد که ورود سفير انگليس به خاک ايران برخلاف مقررات آن عهدنامه است و در صورتي که اجازه ورود به سفير انگليس داده شود، او و همراهانش خاک ايران را ترک خواهند کرد. فتحعلي شاه که منتظر چنين فرصتي بود، فوراً با مراجعت هيات نظامي فرانسوي به اروپا موافقت کرد و گاردان رسماً از فتحعلي شاه اجازه مرخصي گرفت و با همراهان خود از تهران خارج شد و از طريق آذربايجان و ارزنة الروم و آسياي صغير عازم اروپا شد. غ1223 هـ.قف و به اين ترتيب رابطه سياسي دو کشور ايران و فرانسه به پايان رسيد.

منابع؛

1- ايران در دوره سلطنت قاجار، علي اصغر شميم، انتشارات زرياب

2- ماموريت گاردان در ايران، تاليف دکتر آلفرد دوگاردان فرانسوي، ترجمه عباس اقبال

3- تاريخ ايران، تاليف سرجان ملکم انگليسي، ترجمه ميرزا اسمعيل حيرت

 

 

نوشته : صغری میرزایی

معرفي آثار تاريخي شهر اصفهان( معماري دوران صفويه)

معرفي آثار تاريخي شهر اصفهان( معماري دوران صفويه)

هنر و معماري در زمان صفويه خصوصا در دوران حكومت شاه عباس اول اهميت و ارزش خاصي دارد و يكي از جلوه ها و چشم اندازهاي تاريخ و هنر ايران زمين مي باشد كه مورد توجه دوستداران هنر و هم چنين جذب توريست و جهانگردان در اين خطهء تاريخي و كهن از جمله شهر اصفهان شده و من نيز بدليل بازديدعايي كه از آثار تاريخي اين دوران در شهر زيبا و تاريخي اصفهان داشتم برآن شدم كه مطالبي را در مورد آثار تاريخي دوران صفويه تهيه نمايم اميد است مورد توجه واقع شود.

***********************************************

پايتخت صفويان در ابتدا شهر تبريز و بعد در زمان شاه طهماسب قزوين  بود و بعد بوسيله شاه عباس اول به اصفهان منتقل شد . شاه عباس اول به معماري باشكوه علاقه زيادي داشت . او بعد از انتقال پايتخت به اصفهان اقدام به ساختن كاخها ، مساجد، و ميدانها و بازارهاي مجلل و با شكوه كرد كه به معرفي نمونه هايي از آنها مي پردازيم.

***********************************************

ميدان نقش جهان

 

ميدان نقش جهان در زمان صفويان در جايی بنا شده است که پيش از آن باغ بزرگی بنام باغ نقش جهان در آن مکان بوده است. طول اين  بيش از 500 متر، پهنای آن 165 متر و مساحت آن نزديک به 85 هزار مترمربع است. در زمان شاه عباس اول و جانشينان وی اين ميدان محل بازی چوگان، رژه قشون و برگزاری آئين ها و جشن ها و نمايش های گوناگون بوده است. در اطراف اين ميدان بناهای باشکوه و زيبايی چون مسجد شيخ لطف الله، مسجد جامع عباسی کاخ عالی قاپو و سر در قيصريه ساخته شده که هر يک از آنها نمونه ای درخشان از معماری دوران صفويان است.

منبع : برگرفته از كتاب صد جلوه از ميراث ايران -ناشر:نشر قلمرو آفتاب-گروه نشر ايران -چاپ يكم - تابستان 1386

***********************************************

کاخ عالی قاپو

کاخ عالی قاپو که در دوران صفوی قصر دولتخانه ناميده می شد، به دستور شاه عباس اول ساخته شد. عالی قاپو دارای پنج طبقه است که هر طبقه تزئينات ويژه ای دارد. . در دوره سلطنت شاه عباس دوم در سال 1054، تالار باشکوهی به اين کاخ افزوده و تزئينات کاخ کامل تر شده است.  شاه عباس و جانشينان وی در اين کاخ، از سفيران و ميهمانان بلند مرتبه و ويژه خود پذيرائی می کردند. از فراز اين کاخ چشم انداز شهر اصفهان به خوبی ديده می شود. گفته می شود درب ورودی اين کاخ را از نجف اشرف آورده اند

منبع : برگرفته از كتاب صد جلوه از ميراث ايران -ناشر:نشر قلمرو آفتاب-گروه نشر ايران -چاپ يكم - تابستان 1386

***********************************************

مسجد جامع عباسی

 مسجد جامع عباسی در سال 1020 هجری به فرمان شاه عباس اول آغاز و در سال 1025 بنای ساختمان به پايان رسيد و تزئينات مسجد از سال 1025 آغاز شد . معمار اين مسجد استاد علی اکبر اصفهانی است. در ضلع جنوب غربی مسجد قطعه سنگ ساده ای در نقطه ای کار گذاشته شده که ظهر حقيقی اصفهان را در چهارفصل نشان می دهد و محاسبات آن به شيخ بهايی منسوب است. از ويژگی های اين مسجد بازتاب صدا در زير گنبد بزرگ مسجد است که بلندی آن به 52 متر می رسد.

منبع : برگرفته از كتاب صد جلوه از ميراث ايران -ناشر:نشر قلمرو آفتاب-گروه نشر ايران -چاپ يكم - تابستان 1386

***********************************************

مسجد شيخ لطف الله

مسجد شيخ لطف الله در ضلع شرقی ميدان نقش جهان بنا شده است. ساخت اين بنا به دستور شاه عباس اول در سال 1011 آغاز و در سال 1028 پايان يافت. شاه عباس اين مسجد را برای تجليل از مقام شيخ لطف الله که از علمای بزرگ شيعه و از اهالی جبل عامل و لبنان کنونی و پدر زن وی بوده ساخته است. در کنار اين مسجد، مدرسه نيز برای تدريس شيخ لطف الله بنا شد که امروز از بين رفته است. گنبد بزرگ آن از نمونه های کم نظير معماری مساجد است. از ويژگی های اين مسجد، حل مشکل قبله به سبب قرار گرفتن آن در ضلع شرقی ميدان است که در دهليز ورودی مسجد نمايان شده است.

منبع : برگرفته از كتاب صد جلوه از ميراث ايران -ناشر:نشر قلمرو آفتاب-گروه نشر ايران -چاپ يكم - تابستان 1386

***********************************************

چهار باغ در زمان صفويه

چهار باغ يكي از گردشگاههاي بي نظير زوي زمين بوده و خيابان چهار باغ يكي از راههاي ارتباط با جلفاست و به پل زيبايي منتهي مي شود و شانزده ليزه اصفهان بشمار مي آمده است در آنجا چهار رديف بلند چنار سه خيابان مستقيم را تشكيل مي دهد كه خيابان مياني مخصوص اسب سواري و كاروانها بوده كه با سنگهاي بزرگ منظم فرش شده و دردو طرف خيابان كناري حوض هاي آب و باغچه هاي پر گل و بوته هاي گل سرخ وجود دارد و درد و طرف خيابان كاخهاي با ديوارهاي كاشي كاري وجود دارد.

منبع: سفرنامه پيرلوتي

***********************************************

منار جنبان

منار جنبان یکی از بناهای تاریخی استان اصفهان توسط سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان نورپردازی شد .
مقبره عمو عبدالله که مربوط به سال ۷۱۶ هجری شمسی است دارای دو مناره است که هرکدام در یک سمت ایوان این مقبره واقع شده اند و دلیل اصلی جذابیت این مکان هستند , چرا که هر حرکتی که در یکی از این دو مناره به وجود آید به طور خود بخود نه تنها درمناره دیگر , بلکه در تمام ایوان منعکس می شود.
از این رو لقب معروف منار جنبان به آن داده شده است. شیوه معماری این بنای تاریخی به دوره مغول برمی‌گردد. منار جنبان یکی ازبناهای تاریخی شگفت انگیز اصفهان است که در ۶ کیلومتری غرب شهر اصفهان,در راه نجف آباد در روستای کارلاتان واقع شده است.

منبع : روزنامه ابرار مورخه 13/8/87

و روزنامه آفتاب يكشنبه 12/8/87

***********************************************

 

سی و سه پل

 سی و سه پل در زمان صفويه به فرمان شاه عباس اول به کوشش الله وردی خان سپه سالار وی بنا شد. از اين رو به اين پل نام پل الله وردی خان نيز داده اند. تاريخ ساخت پل به يک روايت سال 1005 هجری است. طول پل 300 متر و پهنای آن 14 متر و بلندترين پل ساخته شده بر رودخانه زاينده رود است كه دارای 6 گذرگاه است، راه اصلی روی پل برای سواره ها، 2 راه کناره های پل که از ميان گالری ها گذر می کند، 2 راه بر روی بام پل و يک راه در زيرپل که هنگام کم آبی زاينده رود برای گذر از رودخانه به کار می رفته است . سی و سه پل اکنون در مرکز شهر اصفهان جلوه گاه معماری شهری دوران صفويه است.

منبع : برگرفته از كتاب صد جلوه از ميراث ايران -ناشر:نشر قلمرو آفتاب-گروه نشر ايران -چاپ يكم - تابستان 1386

 ***********************************************

تهيه و تنظيم :چراغي علي اكبري

 

 

 

یک مطلب جالب و شگفت انگیز

سگ شیر

 

 

به تازگی موجودی شبیه به این در سواحل آمریکا پیدا کردند که دانشمند ها را بسیار متعجب کرده.و آن ها هنوز پی تحقیقاتی در روی این جانور عجیب و قریب اند.اگر کمی به این جانور دقت کنید میبینید که این جانور شباهت زیادی به سر ستون تخت جمشید دارد.پس میفهمیم در آن زمان در خلیج همیشه فارس این موجود زندگی میکرده که پس از مرور زمان نسل وی منقرض شده.از دندان های این موجود عجیب و قریب معلوم است که او هم میتواند یکی از سلطان های بزرگ دریا باشد ولی اندازه ی او بسیار کوچک تر از نهنگ و یا کوسه است.
این موجود به احتمال 99% در آب های خلیج فارس هم زندگی میکرده و حتما هم حیوانی درنده و قوی بوده.زیرا هخامنشیان در سنگ تراشی های خود همیشه نماد قدرت را کشیده اند مثل:شیر،حیوان خیالی ای که از هر موجود قوی ای برداشت کرده اند ،حال هم این موجود….

 منبع: سایت شگفتیهای جهان با تشکر از وهومنه پو رمزدا

 

جدول سلسله ها

 

 

زمان میلادی	زمان هجری	سلسله	پادشاه	رویدادها	پایتخت
حدود ٧٢٠ تا ٥٥٠ پیش از میلاد		مادها	دیا اکو	دیااکو هفت قبیله آریایی را در شهر هگمتانه متحد میکند.	هگمتانه
			فره ورتیش
			هوخشتره
			آژی دهاگ
٦٧٥ تا ٣٣٠ قبل از میلاد		هخامنشیان	کورش	از بین بردن مادها - فتح بابل و دادن اجازه برای ساخت معبد به یهودیان - فتح لیدی – استقرار حکومت بزرگ پارسی – انتشار منشور حقوق بشر	شوش، هگمتانه، سارد، تخت جمشید
			کمبوجیه	کمبوجیه پسر کورش به سلطنت می رسد، فتح مصر
			گئومات	در نبود کمبوجیه، گئومات مغ خود را به جای بردیا برادر کمبوجیه معرفی می کند و به حکومت می رسد و کمبوجیه نیز دور از وطن می میرد. گئومات مردم را مجبور به پذیرفتن دین خودش می کند.
			داریوش	فتنه گئومات توسط داریوش و متحدان خاموش می شود، شورش های مختلف در کشور فرو نشانده می شوند، ایرانیان در ماراتن از یونانیان شکست می خورند، داریوش دستور شروع به ساخت تخت جمشید را می دهد، ایران در زمان داریوش قدرتمند می شود و سیستم هایی مثل مثل تقسیم کشور به چند استان متفاوت و پست (چاپار) برای اولین بار به کار می افتند.
			خشایارشاه	ایران به یونان حمله می کند و یونانیان برای به دست آوردن فرصت بیشتر برای ساخت یک نیروی دریایی بزرگ، سپاهی را به تنگه ترموفیل می فرستند تا سپاه بزرگ خشایارشاه را معطل کند. سپاه خشایار شاه پس از صرف وقت برای شکست دادن آن سپاه در کنار جزیره سالامیس به جنگ یونانیان می رود اما در جنگ دریایی سالامیس شکست سختی از یونانیان میخورد.
			اردشیر درازدست، خشایارشاه دوم، سغدیان، داریوش دوم، اردشیر دوم، اردشیر سوم، ارشک	هخامنشیان به تدریج ضعیف می شوند .
			داریوش سوم	علی رغم مقاومت هایی مانند مقاومت آریوبرزن در نقاط مختلف کشور، سرانجام اسکندر مقدونی به کمک یونانی ها و مقدونی ها ایران را فتح می کند و تخت جمشید را آتش می زند، پایان کار هخامنشیان
٣٣٤ تا ١٢٦ قبل از میلاد		سلوکیان	سلوکوس اول، دوم و...، آنتیوخوس اول، دوم و... و...	سلوکیان، یونانیان جانشین اسکندر بودند که مردم ایران را وادار به قبول فرهنگ یونانی و استفاده از زبان یونانی می کردند.	سلوکیه
٢٤٨ قبل از میلاد تا ٢٢٦ میلادی		اشکانیان	اشک اول	پارت ها به رهبری اشک اول حکومت کوچکی را در مقابل سلوکیان یونانی تشکیل می دهند .	نیسا، صد دروازه
			اشک دوم، سوم و...	بالاخره به همت اشکهای بعدی سلوکیان به طور کامل از ایران پاک می شوند - در این دوران جنگ هایی میان ایران و روم صورت می گیرد که اکثرا به سود ایران به پایان می رسند. در یکی از معروف ترین این جنگ ها کراسوس سردار رومی که برای فتح کل ایران به راه افتاده بود، شکست سختی از سورنا سردار ایرانی می خورد. مرزهای ایران در زمان اشک نهم به بیشترین حدود خود در طول تاریخ اشکانی رسیدند. سواران پارتی در تیراندازی مشهور بودند و می توانستند بر روی اسب، به هر جهتی تیراندازی کنند.
٢٢٦ تا ٦٤٢ میلادی		ساسانیان	اردشیر بابکان	اردشیر از نوادگان ساسان بر پایه ی تعالیم زردشتی در ایران شورش می کند و آخرین اشک را از پا در می آورد و سلسله ساسانی را تشکیل می دهد. ساسانیان خود را جانشینان هخامنشیان معرفی می کردند.	تیسفون
			شاپور اول	شاپور اول، در مقابل والریانوس امپراتور روم به پیروزی بزرگی می رسد. والریان اسیر می شود و شاپور برای تحقیر او، از او به عنوان چهارپایه ای برای سوار شدن بر اسبش استفاده می کند.
			هرمز اول، بهرام اول، بهرام دوم، بهرام سوم، نرسی، هرمز دوم
			شاپور دوم (ذوالاکتاف)	در حمله ای سخت اعراب را شکست می دهد و به روایتی کتف آنان را سوراخ می کند.
			اردشیر دوم، شاپور سوم، بهرام چهارم، یزدگرد، بهرام پنجم (بهرام گور)، یزدگرد دوم، هرمز سوم، پیروز، بلاش	انقراض روم غربی بر اثر حمله قبایل وحشی
			قباد اول (دوره اول)	در زمان قباد آیین مزدک گسترش زیادی پیدا می کند. تا جایی که خود قباد نیز به آیین مزدکی در می آید و مزدکی را آیین کشور اعلام می کند. آیین مزدکی توسط مزدک پسر بامداد گسترش پیدا می کند. تعالیم مزدکی آیین ها و دستورات مشکلی داشته اند و شبیه به تعالیم کمونیستی بوده اند.
			زاماسب	برای مدتی سلطنت از دست قباد به زامسب منتقل می شود. گفته می شود که زاماسب مرد عادلی بوده است.
			قباد اول (دوره دوم)	در این دوران وقتی قباد دوباره به سلطنت رسید به خاطر ترس از قدرت موبدان علاقه چندانی به آیین مزدکی نشان نداد.
			خسرواول (انوشیروان)	پس از قباد، انوشیروان، معروف به انوشیروان دادگر که وزیر دانایش بوزرجمهر (بوذرجمهر) یا بزرگمهر نام داشت به سلطنت رسید. در زمان انوشیروان کتاب کلیله و دمنه از هند به ایران آورده و ترجمه شد. انوشیروان همچنین مزدکیان را قلع و قمع کرد و آنان را اعدام و یا زندانی کرد. پیامبر اسلام(ص) در این دوران متولد می شود.
			هرمز چهارم
			خسروپرویز	باربد موسیقیدان ایرانی در این دوره زندگی می کرد. هجرت پیامبر از مکه به مدینه در دوران خسروپرویز بود. خسروپرویز نامه پیامبر به او برای دعوت به اسلام را پاره کرد. در دوران خسرو بهرام ششم یا بهرام چوبین که یک ژنرال ارتش بود حکومت را از شاه گرفت و خسروپرویز به روم شرقی گریخت و امپراتور روم، به او کمک کرد و حکومت را از بهرام باز پس گرفت و به او داد. پس از این که شاه جدید روم شاه قبلی را کشت وبه حکومت رسید،خسروپرویز به خونخواهی از امپراتوری که به او کمک کرده بود، قسمتهایی از روم را اشغال کرد اما دوباره آنها را از دست داد.
			قباد دوم، اردشیر سوم، شیرویه، ملکه پوراندخت، هرمز پنجم
			یزدگرد سوم	یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی بود که در سن جوانی به حکومت رسید. زمانی که او به حکومت رسید، ایران در وضعیت آشفته ای قرار داشت. اعراب نیز پس از مدتی حمله به ایران را شروع کردند. بین یزدگرد و عمر در این دوران نامه هایی نیز رد و بدل شد و سرانجام سپاه ایران به فرماندهی رستم فرخزاد در محل قادسیه از سپاه اعراب مسلمان شکست خورد. به زودی تیسفون توسط اعراب فتح شد و ایرانیان به تدریج به اسلام گرویدند. یزدگرد که فراری شده بود به دست فردی ناشناس در نواحی مرو کشته شد.
	قرن اول و دوم هجری قمری	امویان و عباسیان	خلفای اموی و عباسی	پس از خلافت عمر، عثمان و حضرت علی (ع)، امویان حکومت کرده و پس از چندی ضعیف شدند، عباسیان به کمک ابومسلم خراسانی (بهزادان) و ایرانیان همیار او (سیاه جامگان)، خلافت را به دست آوردند اما بعد ابومسلم را کشتند و حکومتی ظالم تر از امویان به وجود آوردند. بعدها قیام هایی از جمله قیام المقنع نیز علیه عباسیان صورت گرفت که سرکوب شد.	دمشق، بغداد
	نیمه اول قرن سوم هجری	طاهریان	طاهر ذوالیمینین	طاهر از سرداران مامون بود که در خراسان حکومتی مستقل تشکیل داد. طاهر در چند جنگ خوارج را شکست داد. طاهر به تدریج سیستان و ماورا النهر را نیز تصرف کرد و آن مناطق را امن و آرام کرد. قیام سرخ جامگان به رهبری بابک خرمدین در آذربایجان علیه خلافت عباسی در همان زمان صورت گرفت. هنچنین مازیار نیز در این دوران در طبرستان قیام کرد که توسط طاهریان سرکوب شد.	نیشابور
			امیران دیگر تا محمدبن طاهر	حکومت طاهریان در زمان محمد بن طاهر توسط یعقوب لیث صفاری سرکوب شد.
	اواسط قرن سوم هجری	علویان	داعی کبیر	علویان از نسل امام حسن (ع) بودند و در طبرستان و دیلم  حکومت تشکیل دادند. علویان به دست سامانیان نابود می شوند.	آمل
			ناصر کبیر
	نیمه دوم قرن سوم هجری	صفاریان	یعقوب لیث صفاری	انقراض طاهریان توسط یعقوب- سرکوب خوارج – جنگ یعقوب با خلیفه عباسی و شکست از او	زرنگ
			عمرولیث	جنگ با امیر اسماعیل سامانی بر اثر توطئه خلیفه – اسارت عمرولیث توسط خلیفه و قتل او در زندان بغداد – پس از او صفاریان به طور ضعیفی حکومت کوچکی در اختیار داشتند.
	قرن چهارم هجری	سامانیان	امیران سامانی	وزیرانی چون جیهانی و بلعمی – بزرگانی چون رودکی، ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی – قدرت گرفتن تدریجی سپهسالاران	بخارا
			اسماعیل
			امیران سامانی
	قرن چهارم هجری	آل زیار	مرداویج		اصفهان
			وشمگیر	حمله سامانیان به آل زیار – آل زیار به جز گرگان همه متصرفات خود را از دست می دهند.
		آل بویه	علی، حسن، احمد	شکست دادن خلیفه عباسی و به زندان افکندن او
			عضد الدوله	کمک به عمران و آبادانی کشور و ساخت و ساز و کمک به کشاورزان
			سایر امیران آل بویه	تجزیه و ضعف حکومت آل بویه
	اواسط قرن چهارم تا اواسط قرن پنجم هجری	غزنویان	آلپتکین		غزنین
			سبکتکین	گسترش حکومت غزنوی – زندگی بابا طاهر عریان
			سلطان محمود غزنوی	فتح سرزمین های بازماندگان صفاریان – تصرف قسمتی از قلمرو آل بویه – حمله محمود به هند – وزارت حسنک وزیر – زندگی ابوالقاسم فردوسی طوسی سراینده شاهنامه
			سلطان مسعود	قتل حسنک وزیر – شکست از سلجوقیان در جنگ دندانقان
١٠٥٥ تا ١١٩٤ میلادی	اواسط قرن پنجم تا اواخر قرن ششم هجری	سلجوقیان	طغرل	پیروزی بر مسعود غزنوی در جنگ دندانقان - براندازی بقایای آل زیار - براندازی آل بویه - تایید توسط خلیفه بغداد – وزارت عمید الملک و ابوالقاسم جوینی – زندگی ناصرخسرو قبادیانی	نیشابور، اصفهان، بغداد
			آلب ارسلان	پیروزی بر روم شرقی (بیزانس) در جنگ ملازگرد و اسیر کردن امپراتور روم – وزارت خواجه نظام الملک
			ملکشاه	مرزهای سلجوقی از چین تا ترکیه امروزی پیش می رود - وزارت خواجه نظام الملک – تاسیس مدارس نظامیه – دوران قدرت حسن صباح سردسته اسماعیلیان آن زمان در غرب در قلعه الموت – تهیه تقویم جلالی توسط خیام و رسمی شدن تاریخ هجری شمسی در کشور در کنار تاریخ هجری قمری که بعدها دوباره تا زمان رضاخان فراموش شد .
			سلطان سنجر	سرکوب سرکشی های داخلی
			شاهان دیگر سلجوقی	قدرت گرفتن اتابکان – تجزیه حکومت سلجوقیان – تهاجم قراختاییان، غزها و خوارزمشاهیان – زندگی شهاب الدین سهروردی، شیخ اشراق
١٠٩٤ تا ١٢٣١ میلادی	قرن ششم و اوایل قرن هفتم	خوارزمشاهیان	قطب الدین محمد		سمرقند، گرگانج
			اتسز، ارسلان، سلطانشاه،تکش	زندگی نظامی گنجوی (گنجه ای)
			سلطان محمد	تصرف سرزمین قراختاییان و همسایه شدن با مغولان – غارت کاروان مغول در شهر مرزی اترار، مطالبه قاتلین از طرف چنگیز، مخالفت سلطان محمد به خواست ترکان خاتون مادرش – حمله مغولان به ایران، فرار سلطان محمد به جزیره آبسکون در دریای مازندران – زندگی عطار نیشابوری
			جلال الدین	جنگ ها و تعقیب و گریز های طولانی جلال الدین با سپاهیان مغول و مقاومت در برابر چنگیز در شهرهای مختلف
١٢٥٩ تا ١٣٣٥ میلادی	نیمه اول قرن هفتم تا نیمه اول قرن هشتم	اشغال مغولان	چنگیز خان	حمله به نواحی مختلف ایران و قتل و کشتار فراوان و آتش زدن کتابخانه ها و... – چنگیز در پایان عمر متصرفاتش را به فرزندانش جوچی، تولوی، اکتای و جغتای می سپارد	تبریز، سلطانیه
		ایلخانان	هلاکو	سرکوب اسماعیلیان، انقراض عباسیان، ساخت رصدخانه مراغه
			اباقا، تکودار، ارغون، گیخاتو، بایدو	زندگی سعدی – زندگی مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی مشهور به مولوی
			غازان	مسلمان شدن غازان– وزارت خواجه رشید الدین فضل الله همدانی در دربار غازان
			الجایتو (محمد خدابنده)	گرایش مغولان به تشیع – زندگی عبید زاکانی
			ابوسعید	قتل خواجه رشید الدین فضل الله – سقوط ایلخانیان
	اواسط قرن هشتم	دولت های محلی و هرج و مرج	حکام محلی	حکومت سربداران در این دوره بود که تعالیم اولیه آن به وسیله شیخ خلیفه گسترش یافت و پس از آن که او را به دار آویختند و گفتند او خود، خود را به دار آویخته، شیخ حسن جوری، شاگردش، راهش را ادامه داد. پس از آن، قیام مردم باشتین رخ داد و مردم به رهبری وجیه الدین مسعود و عبدالرزاق، شیخ حسن جوری را از زندان آزاد و حکومت سربداران را تشکیل دادند. سربداران بعدا به دست تیمور از بین رفتند.
١٣٨٤ تا ١٥٠٠ میلادی	اواخر قرن هشتم و قرن نهم هجری	تیموریان	تیمور لنگ	تیمور که خود را از بستگان چنگیز معرفی می کرد، در سه یورش سه ساله و پنج ساله و هفت ساله به ایران حمله کرد و ایران را تصرف کرد – زندگی حافظ شیرازی	هرات    (از زمان شاهرخ)
			شاهرخ	بنای مسجد گوهرشاد به سفارش همسر شاهرخ، گوهرشاد آغا – زندگی بایسنقر فرزند شاهرخ
			الغ بیک	ساخت رصدخانه سمرقند – زندگی عبدالرحمان جامی شاعر فارسی گوی – قیام مارتین لوتر و رنسانس و به وجود آمد - نفرقه پروتستان در مسیحیت و آغاز قرون جدید – زندگی افرادی چون لئوناردو داوینچی، نیوتون و پاسکال در اروپا
			سلطان حسین بایقرا	اضمحلال تیموریان
١٥٠١ تا ١٧٢٢ میلادی	٩٠٧ تا ١١٣٥ هجری قمری	صفویان	اسماعیل	سلطنت شاه اسماعیل صفوی از نوادگان شیخ صفی اردبیلی با پشتیبانی ترکان قزلباش در تبریز- اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی – پایتختی تبریز -  پیروزی بر آق قویونلو ها که خود قبلا قراقویونلو ها را نابود کرده بودند – پیروزی بر ازبکان – جنگ چالدران با عثمانی و شکست ایران در آن به خاطر نداشتن توپ – مرگ اسماعیل بر اثر بیماری حصبه– اوج قدرت اسپانیا در اروپا	تبریز، قزوین، اصفهان
			تهماسب اول	پیروزی بر ازبکان – جنگ با عثمانی و سرانجام انعقاد قرارداد صلح آماسیه – گسترش مذهب پروتستان در اروپا
			اسماعیل دوم	هرج و مرج در حکومت – سلطنت اسماعیل دوم پسر طهماسب و محمد خدابنده برادر اسماعیل دوم – زندگی محتشم کاشانی – حکومت اکبر شاه گورکانی در هند
			محمد خدابنده
			شاه عباس	سفر برادران شرلی به ایران و تاسیس کارخانه های توپ سازی به کمک آنها – پیروزی بر ازبکان – انتقال پایتخت ایران از قزوین به اصفهان - جنگهای بیست و سه ساله ایران و عثمانی و پیروزی ایران– رهایی بحرین و هرمز و گمبرون(بندرعباس) از دست پرتغال– ساخت عالی قاپو و سی و سه پل و...- زندگی میرعماد، کمال الدین بهزاد، رضا عباسی، شیخ بهایی، میرداماد، ملاصدرا، علامه مجلسی –تاسیس کمپانی هند شرقی
			شاه صفی، شاه عباس دوم، شاه سلیمان	کشفیات علمی گالیله – حکومت لوئی چهاردم و اوج اقتدار فرانسه – کشف قانون جاذبه توسط نیوتون در انگلستان – جنگ داخلی انگلستان و پیروزی الیور کرامول و تاسیس جمهوری که تنها تا زمان مرگ او پایدار بود – حکومت پتر کبیر در روسیه – آغاز به ساخت بنای تاج محل در هند به دستور شاه جهان
			شاه سلطان حسین	شورش افغانها در هرات – حمله محمود افغان به ایران – شکست سپاه صفوی از افغانها – محاصره اصفهان و قحطی شدید در اصفهان – تسلیم تاج سلطنت به محمود توسط شاه سلطان حسین و غارت اصفهان- صفویان سالها بعد تنها اسما حکومت می کردند یا نایب السلطنه بودند. شاههای بعدی صفوی، شاه تهماسب دوم، شاه عباس سوم، میر سید محمد و شاه اسماعیل سوم هستند
١٧٢٢ تا ١٧٢٩میلادی	١١٣٥ تا ١١٤٢ هجری	افغان ها	محمود افغان	غارت کشور – تصرف قسمت های شمالی ایران توسط روس ها	اصفهان
			اشرف افغان	قتل محمود توسط اشرف پسرعمویش- شکست اشرف از نادر و کشته شدن در راه فرار در بلوچستان
١٧٣٦ تا ١٧٥٠ میلادی	١١٤٨ تا ١١٦١ هجری قمری	افشاریان	نادر شاه افشار و جانشینانش	قدرت گرفتن نادر به عنوان سردار سپاه تهماسب دوم صفوی-بیرون راندن افغان ها- عزل حکومت از تهماسب دوم و دادن آن به پسرش شاه عباس سوم به بهانه جنگ خودسرانه تهماسب با عثمانی و شکست در آن- نیابت سلطنت نادر و شکست عثمانی – خروج روسها از ایران –سلطنت نادر در شورای دشت مغان- فتح قندهار و خوارزم و بخارا –جنگ کرنال با محمد شاه گورکانی هند به بهانه تحویل ندادن افغانیان فراری و گرفتن کوه نور و دریای نور از هندیان - قتل نادر توسط سپاهیانش به خاطر تندخوییش -حکومت کوتاه علیقلی خان عادلشاه، ابراهیم خان و شاهرخ که در دوران قدرت نابینا نیز شد در مشهد	مشهد
١٧٥٠  تا ١٧٩٥ میلادی	١١٧١ تا ١٢٠٩ هجری قمری	زندیه	کریم خان زند	غلبه کریم خان از سران سپاه نادر بر مدعیان دیگر مانند آزاد خان افغان در جنگ خشت و محمدحسن خان قاجار – به اسارت بردن آقا محمد خان – قدرت کریم خان تحت نام وکیل الرعایا و دادن نام پادشاه به اسماعیل سوم – جنگ با عثمانی و فتح بصره– سرکوب میر مهنا که در منطقه خارک با اخراج هلندی ها به قدرت رسیده بود - اختراع ماشین بخار و انقلاب صنعتی در انگلستان و اروپا– استقلال آمریکا - ادامه حکومت کوچک شاهرخ در مشهد	شیراز
			لطفعلی خان زند	انقلاب کبیر فرانسه علیه لوئی شانزدهم - حکومت کوتاه لطفعلی  پس از ادعای سلطنت توسط عموهایش، صادق خان و زکی خان
١٧٩٥ تا ١٩٢٥	١١٧٤ تا ١١٧٦	قاجاریه	آقا محمد خان	فرار آفا محمد خان که پس از شکست پدرش محمدحسن خان از کریم خان در قلعه کریم خان زندانی شده بود– پیوستن به قومش در استرآباد (گرگان) و غلبه بر برادرانش – غلبه بر لطفعلی خان به خاطر خیانت حاج ابراهیم خان کلانتر به لطفعلی – تعقیب لطفعلی در کرمان و بم و محاصره این دو شهر و قتل عام فجیع مردم کرمان و سرانجام قتل لطفعلی – جنگ با حاکم گرجستان و قتل عام در تفلیس – کشته شدن به دست دو تن از خدمتکارانش که قرار بود فردا کشته شوند در راه دومین سفرش به تفلیس	تهران
	١١٧٦ تا ١٢١٣		فتحعلی شاه	رفتن فتحعلی برادرزاده آقامحمدخان از شیراز به تهران و سلطنتش به کمک حاج ابراهیم خان کلانتر – غلبه بر علی قلی خان عمویش و سایر مخالفان – در آب جوش انداختن و قتل حاج ابراهیم خان کلانتر – سفارت سر جان ملکم انگلیسی در ایران – قرارداد دوستی ایران با انگلیس – عمل نکردن انگلیس به قول هایش پس از حمله روسیه – کمک جستن ایران از ناپلئون بناپارت در فرانسه - قرارداد فین کن اشتاین با فرانسه که طبق آن فرانسه بتواند از راه ایران به هند نیرو بفرستد و ایران از فرانسه اسلحه و کمک در برابر روسیه دریافت کند و فرستادن ژنرال گاردان به ایران در همین راستا  - عمل نکردن فرانسه به عهدش به خاطر بستن عهدنامه دوستی تیلسیت با روسیه و بازگشت ژنرال گاردان در میان جنگ ایران و روسیه – دوستی دوباره ایران و انگلیس با فرستادن سر هارفوردجونز به ایران و بسته شدن عهدنامه مجمل که به موجب یک بند آن انگلستان در مقابل حمله کشورهای اروپایی به ایران، ایران را پشتیبانی می کند- آمدن سر گور اوزلی همراه میرزا بوالحسن خان ایلچی که نماینده ایران در انگلستان بود به ایران و عدم همکاری انگلیس و معطل کردن ایرانی ها تا زمان پایان جنگ اول ایران و روسیه و سپس امضای قرارداد جدیدی به نام عهدنامه ی مفصل با انگلیس که طبق آن ایران در حفظ هند و انگلیس در تسلیحات یکدیگر را یاری کنند – عمل نکردن انگلیس به عهدنامه به خاطر دوستی با روسیه -  حمله روسیه به ایران در راستای عمل به وصیت پطر کبیر برای رسیدن به آبهای گرم – شکست سخت سپاه ایران به سرکردگی عباس میرزا در اصلاندوز و  نبردهای دیگر و فتح تبریز توسط روسها و قرارداد گلستان و ا زدست دادن گرجستان و گنجه و شیروان و باکو و... – جنگ دوم ایران و روس به تحریک روسیه از یک سو و فتوای علما از سوی دیگر و علی رغم مخالفت قائم مقام، وزیر شاه با جنگ – شکست سپاه ایران به فرماندهی عباس میرزای ولیعهد در اثر کمی قوا و نبود امکانات و دسیسه های انگلیسی ها و شکست در جنگ مهم اصلاندوز علی رغم پیروزی های اولیه و امضای قرارداد ترکمانچای و از دست دادن ارمنستان و آذربایجان و ...  – قرارداد آخال با دولت روسیه که به موجب آن قسمت هایی از شمال خراسان و ترکمنستان به روسیه واگذار می شد -ماجرای زورگویی گریبادوف روسی در ایران و ریختن مردم به خیمه اش و قتل او – اعتراض روسها به قتل گریبادف و عذرخواهی هیئت ایرانی به ریاست خسرومیرزا - مرگ عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قبل از رسیدن به پادشاهی
	١٢١٣ تا ١٢٢٦		محمد شاه	سلطنت محمد شاه فرزند عباس میرزا به کمک میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی و سرکوب و کور کردن علی شاه عمویش که در تهران مدعی سلطنت بود - قتل  قائم مقام، صدر اعظم،  توسط محمد شاه علی رغم سوگندی که در حرم امام رضا برای عباس میرزا پدرش خورده بود – صدر اعظمی میرزا آغاسی ( آقاسی ) - امضای قرارداد ارزنه الروم با عثمانی و تعیین مرزهای دو کشور پس از تلاش های سه ساله میرزا تقی خان امیرکبیر به عنوان نماینده ایران– کور کردن خسرو میرزا برادر شاه - طغیان کامران میرزا والی هرات – محاصره هرات توسط محمدشاه و ترک محاصره تحت فشار انگلیسی ها
	١٢٢٦ تا ١٢٧٥		ناصرالدین شاه	سلطنت ناصرالدین شاه فرزند محمدشاه – صدارت اعظمی میرزا تقی خان فراهانی (امیر کبیر)، فرزند آبدارچی قائم مقام – وقوع فتنه سید علی محمد باب و سرانجام تیرباران او به دستور امیرکبیر – ظهور میرزا حسینعلی نوری ملقب به بهاء در ادامه فتنه بابیه و به وجود آمدن مذهب دروغین بهاییت - تاسیس مدرسه دارالفنون توسط امیرکبیر – انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه توسط امیرکبیر که بعدها به دولت علییه تغییر نام یافت – اصلاحات اقتصادی و سیاسی امیرکبیر – خلع صدارت امیرکبیر به تحریک مادر شاه جهان خانم مهد علیا (در واقع مهد علیای دوم، چون مهد علیای اول ماه رخسار خانم مادر فتحعلی شاه بود)، میرزا آقاخان نوری و انگلیسی ها – گرفتن حکم قتل امیرکبیر از ناصرالدین شاه در حال مستی و قتل امیر کبیر با زدن رگ او پس از دو سال صدارت اعظمی در حمام فین کاشان – صدارت میرزا آقاخان نوری– ظهور سید جمال الدین اسدآبادی و تعالیم ضد استعماری او در هند، ایران، مصر و غیره و سرانجام تبعیدش به عثمانی - تصرف هرات توسط ایران و اشغال خارک و بوشهر و خرمشهر توسط انگلیسی ها در اعتراص به این کار به خاطر منافعشان در هند – امضای قرارداد پاریس میان ایران و انگلستان که افغانستان را مستقل می شناخت – جدایی منطقه ترکمنستان از ایران – جدایی قسمت پاکستان از ایران – جنگ داخلی آمریکا میان ایالات شمالی و جنوبی بر سر الغای بردگی که سرانجام به پیروزی شمالی ها و الغای برده داری انجامید - اعطای امتیاز رویتر که به موجب آن راه آهن و معادن و جنگل ها و گمرک ایران و چند چیز دیگر به انحصار رویتر یهودی انگلیسی در می آمد و لغو قرارداد بر اثر مخالفت های روحانیون و مردم – قرارداد توتون و تنباکو میان ایران و تالبوت انگلیسی که تنباکوی ایران را برای تالبوت منحصر می کرد و در مقابل پانزده هزار لیر انگلیس و یک چهارم سود سالانه از سوی تالبوت به ایران داده می شد، مخالفت مردم و میرزا حسن شیرازی و میرزا حسن آشتیانی و  فتوای تحریم توتون و تنباکو توسط میرزای شیرازی و اطاعت مردم و سرانجام لغو قرارداد – قتل ناصرالدین شاه توسط میرزا رضای کرمانی شاگرد سید جمال الدین اسدآبادی
	١٢٧٥ تا ١٢٨٥		مظفرالدین شاه	سلطنت مظفرالدین شاه بیمار پس از مدتی طولانی ولایت عهدی – مسموم شدن سید جمال الدین اسدآبادی در استانبول عثمانی و شهادت او – انعقاد قرارداد نفت دارسی که نفت آینده ایران را برای شصت سال به دارسی انگلیسی می داد - به چوب بستن عده ای از بازرگانان به خاطر گرانی قند – اعتراض مردم و تحصن در حرم شاه عبدالعظیم معروف به مهاجرت صغری و طلب ساخت عدالتخانه و عزل عین الدوله و مسیو نوز بلژیکی و اجرای احکام اسلام– تسلیم دولت و پایان تحصن – قیام دوباره مردم و قتل طلبه ای به نام سید عبدالحمید و مهاجرت عده ای از روحانیون به قم معروف به مهاجرت کبری – فشار مردم و سرانجام صدور فرمان مشروطیت در ١٤ مرداد  ه.ش١٢٨٥ مصادف با ١٤ جمادی الثانی ١٣٢٤ ه.ق و عزل عین الدوله– صدراعظمی نصرالله خان مشیرالدوله به جای صدر اعظم قبلی –مرگ مظفرالدین شاه ده روز پس از امضای قانون اساسی
	١٢٨٥ تا ١٢٨٧		محمدعلی شاه	تدوین متمم قانون اساسی و بند نظارت پنج مجتهد بر مصوبات مجلس که پیشنهاد شیخ فضل الله نوری بود–  چاپ  صور اسرافیل توسط میرزا جهانگیر خان صور اسرافیل و چاپ مقالات علامه دهخدا در آن -امتناع شاه از امضای متمم و سرانجام امضای آن پس از اعتراضات فراوان – سوء قصد نافرجام به جان شاه - به توپ بستن مجلس توسط لیاخوف و انحلال مجلس و تبعید آیت الله طباطبایی و بهبهانی و غارت مشروطه خواهان و قتل میرزا جهانگیر خان صور اسرافیل و ملک المتکلمین در باغشاه و تبعید دهخدا و آغاز استبداد صغیر – قیام ستارخان و باقرخان در تبریز– محاصره تبریز توسط سپاه عین الدوله و ترک محاصره پس از چند ماه – فتح تهران و شورای بهارستان و جایگزینی احمدشاه به جای پدرش – تبعید محمدعلی شاه به روسیه با مقرری  سالی صدهزار تومان (این مقرری پس از آن که مدتی بعد محمدعلی شاه با کمک ترکمن ها برای پس گرفتن سلطنت به ایران بازگشت و شکست خورد قطع شد) – به نفت رسیدن نخستین چاه نفت ایران در مسجدسلیمان در ٥ خرداد ١٢٨٧
	١٢٨٧ تا ١٣٠٤		احمد شاه	انتخاب احمدشاه برای سلطنت و اعدام شیخ فضل الله در دادگاه محاکمه مخالفان مشروطه  - امضای قرارداد ١٩٠٧ که طبق آن شمال ایران به روسیه و جنوب به انگلیس داده می شد و مرکز بی طرف می ماند -  نیابت سلطنت عضدالملک به سبب کمی سن احمدشاه – دعوت مورگان شوستر آمریکایی و یالمارسن سوئدی به ایران – نیابت سلطنت ناصرالملک – تعطیل و انحلال مجلس توسط ناصرالملک و اخراج مورگان شوستر – تجاوز روسیه و انگلیس به ایران و به گلوله بستن حرم امام رضا (ع) توسط روس ها و مقاومت های مردم در جنوب در مقابل انگلیسی ها از جمله مقاومت رئیسعلی دلواری در ناحیه تنگستان و دشتستان– سلطنت احمدشاه و ولایت عهدی محمد حسن میرزا– وقوع جنگ جهانی اول (١٩١٤ تا ١٩١٨) به بهانه قتل ولیعهد اتریش در بوسنی میان آلمان، اتریش مجارستان، ایتالیا به عنوان دول محور یا متحدین و انگلیس، فرانسه و روسیه به عنوان متفقین، یک سال پس از شروع جنگ ایتالیا به متفقین پیوست و عثمانی به متحدین پیوست، کشورهایی مانند رومانی و صربستان و یونان نیز با متفقین و بلغارستان نیز با متحدین بودند – اشغال ایران توسط انگلستان در جنوب و روسیه در شمال– وقوع انقلاب روسیه علیه تزار ها و خروج نیروهای روس از ایران – سلطه کامل انگلیس بر ایران - پیروزی پایانی متفقین و اجلاسی بین سران متفقین در ورسای برای تقسیم غنایم و تعیین آینده ی جهان – شکست مبارزه وثوق الدوله برای قرارداد ١٩١٩ که مبنی بر تحت الحمایه انگلستان شدن ایران بود و نخست وزیری مشیرالدوله پیرنیا – پایان جنبش دموکرات آذربایجان با قتل شیخ محمد خیابانی در تبریز - کودتای سید ضیاءالدین طباطبایی و رضاخان در ایران در سوم اسفند ( سه حوت ) ١٢٩٩ – نخست وزیری سیدضیاء و کابینه سیاه و فرماندهی کل قوای رضا خان میرپنج و وزارت جنگ او – حمایت عارف قزوینی و عشقی از سیدضیاء – ترک ایران توسط ژنرال آیرونساید انگلیسی – برکناری سید ضیاء توسط احمد شاه و به کمک رضاخان و دستور احمد شاه به تبعید سیدضیا به خارج از کشور - به دار آویخته شدن دکتر حشمت و تنهایی میرزا کوچک خان و تشکیل جمهوری سرخ گیلان تحت حمایت روسیه کمونیستی - پایان شورش ژاندارمری خراسان به رهبری کلنل محمد تقی خان پسیان در زمان دولت قوام السلطنه - نخست وزیری سردار سپه (رضاخان)- پایان قیام میرزا کوچک خان و بریدن سر او پس از مدتی تعقیب و گریز نیروهای دولتی و میرزا و یکی دو تن از یارانش – قتل اشتباهی واعظ قزوینی به جای ملک الشعرای بهار از طرف عوامل رضاخان سردارسپه– قتل میرزاده عشقی توسط رضاخان – نقشه رضاخان برای برقراری جمهوری و مخالفت مدرس و علما – سیلی بهرامی در جلسه علنی مجلس به مدرس- اعتراضات وسیع مردم و پایان داستان جمهوریت

 

زمان میلادی	زمان هجری	سلسله	شاه	نخست وزیر	رویدادهارویدادها	پایتخت
١٩٢٥ تا ١٩٤١	٢٥ آذر ١٣٠٤ تا ٢٥ شهریور ١٣٢٠	پهلوی	رضا شاه	محمدعلی فروغی ( ذکاءالملک ) – ١٣٠٤ تا ١٣٠٥	تاجگذاری رضا خان میرپنج بر تخت طاووس پس از رای مجلس موسسان که در تکیه دولت تشکیل شده بود و انتخاب نام پهلوی برای رضاشاه	تهران
				حسن مستوفی (مستوفی الممالک) – ١٣٠٥ تا ١٣٠٦
				مهدیقلی هدایت ( مخبر السلطنه ) – ١٣٠٦ تا ١٣١٢	زندانی شدن تیمورتاش وزیر دربار و قدرت دوم کشور و قتل او در زندان به وسیله ی آمپول هوای پزشک احمدی
				ذکاء الملک فروغی – ١٣١٢ تا ١٣١٤	تاسیس دانشگاه تهران- تغییر نام بین المللی کشور از پرشیا (Persia ) به ایران- قتل سردار اسعد بختیاری – سفر رضاشاه به ترکیه
				محمود جم ( مدیرالملک ) – ١٣١٤ تا ١٣١٨	اجرای قانون کشف حجاب که به موجب آن زنان ملزم به نداشتن حجاب بودند، در راستای محدودیت های قبلی که داشتن لباس متحدالشکل و کلاه پهلوی را برای مردان اجباری می کرد و داشتن لباس روحانی را منوط به داشتن مجوز از وزارت معارف و معرفی نامه از دو مرجع معتبر می نمود – تعقیب و گریز مردم و آژان ها و سرانجام عملی شدن کشف حجاب – فرار آیرم رئیس نظمیه  که پس از آن که فهمید که به زودی کشته خواهد شد، به آلمان گریخت و پس از آن اگرچه رضاخان تلاش ها کرد تا او را با طمع و وعده به ایران برگرداند تا نابودش کند، آیرم فریب نخورد و در آلمان باقی ماند – قلع و قمع گروه کمونیستی معروف به پنجاه و سه تن و محکوم کردن پنجاه و یک تن از آنان – ازدواج ولیعهد محمدرضا با فوزیه خواهر ملک فاروق مصری – قتل فرخی یزدی در زندان با آمپول هوا – فرستادن علیم الدوله برای قتل نصرت الدوله به وسیله قهوه قجری و جان سالم به در بردن نصرت الدوله – حبس نصرت الدوله در یک اتاق گل گرفته تا مرگ او – آغاز جنگ جهانی دوم با حمله آلمان به لهستان
				احمد متین دفتری – ١٣١٨ تا ١٣١٩	تاسیس رادیو ملی – پایان کار تاسیس راه آهن شمال تا جنوب – آغاز نزدیکی روابط رضاخان با آلمان و نارضایتی انگلستان از این موضوع – سرانجام برکناری متین دفتری توسط رضاخان به سفارش انگلیسی ها و آمریکایی ها به خاطر همکاری با آلمان
				منصور الملک – ١٣١٩ تا ١٣٢٠	فوت کمال الملک نقاش – فوت پروین اعتصامی – ضعف رضا خان به خاطر همراهی با آلمانی ها و از دست دادن پشتیبانی انگلیسی ها – حمله آلمان به شوروی  – اشغال ایران توسط متفقین و پایان سلطنت رضاخان – تبعید رضاخان به جزیره موریس و مدتی بعد ژوهانسبورگ
			محمد رضا شاه	ذکاء الملک فروغی - ١٣٢٠	وارد کار شدن فروغی به درخواست رضاخان برای به سلطنت رساندن محمدرضا فرزند رضاشاه
				علی سهیلی – ١٣٢٠ تا ١٣٢١
				احمد قوام ( قوام السلطنه) - ١٣٢١	همکاری قوام با آمریکایی ها برای دور کردن انگلیس – بلوای نان در روز ١٧ آذر که به تحریک دربار صورت گرفت و با غارت شدن قصر قوام توسط مردم پایان یافت – برخورد تند قوام بعد از شلوغی نان و توقیف همه روزنامه های کشور
				علی سهیلی – ١٣٢١ تا ١٣٢٣
				محمد ساعد - ١٣٢٣
				سهام السلطان بیات – ١٣٢٣ تا ١٣٢٤
				حکیم الملک - ١٣٢٤	پایان جنگ جهانی دوم – تشکیل سازمان ملل متحد با پایان گرفتن جنگ توسط متفقین
				صدرالاشراف - ١٣٢٤	تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان توسط سید جعفر پیشه وری و ایجاد خودمختار آذربایجان با عقاید شدید پان ترکیسم و با حمایت ضمنی توده ای ها و شوروی – اتحاد بین خودمختار آذربایجان و جمهوری کردستان که به دست کومله کردستان ساخته شده بود .
				حکیم الملک - ١٣٢٤
				قوام السلطنه – ١٣٢٤ تا ١٣٢٦	قدرت گرفتن آمریکا در ایران با روی کار آمدن قوام – همکاری نزدیک مظفر فیروز فرزند نصرت الدوله با قوام– تشکیل حزب دموکرات توسط قوام برای به دست گرفتن بیشتر قدرت – سفر قوام به روسیه – گفتگوهای جناب اشرف (قوام السلطنه) با استالین و سرانجام توافق روسیه برای خروج نیروهای ارتش سرخ از ایران – ضعف خودمختار آذربایجان پس از خروج نیروهای ارتش سرخ و حمله ارتش به نیروهای فرقه دموکرات آذربایجان و انحلال خودمختار آذربایجان– پایان قائله کردستان و اعدام سران آنان - انتخابات فرمایشی مجلس پانزدهم و رای آوردن حزب دموکرات و یاران قوام السلطنه – وقوع جنگ میان هند و پاکستان
				حکیم الملک – ١٣٢٦ تا ١٣٢٧	ترور مهاتما گاندی رهبر ملی هند - وقوع جنگ میان اعراب و اسرائیل به دلیل مخالفت اعراب با به رسمیت شناخته شدن کشور اسرائیل
				عبد الحسین هژیر - ١٣٢٧	سفر شاه به لندن و ژنو – بازگشت آیت ا... کاشانی از تبعید
				محمد ساعد – ١٣٢٧ تا ١٣٢٩	ترور نافرجام شاه به دست ناصر فخر آرایی و کشته شدن ضارب به دست محافظین  تاسیس ی توسطملی شدن و اعدام یجاانداند– رای نیاوردن قرارداد نفتی پیشنهادی گس گلشاییان میان ایران و انگلیس در مجلس – تاسیس جبهه ملی ایران توسط مصدق و یارانش - تبعید آیت ا... کاشانی به لبنان – انتخابات پرتقلب دوره شانزدهم – ترور عبدالحسین هژیر توسط حسن امامی از فداییان اسلام – اعدام حسن امامی – سفر شاه به آمریکا – تصمیم به برگزاری دوباره انتخابات در تهران به خاطر اعتراضات مردم و مصدق – سقوط دولت ساعد با قتل هژیر – افتتاح مجلس سنا
				منصورالملک - ١٣٢٩	برگزاری دوباره انتخابات تهران – رای اول تهران به دکتر مصدق – رای نیاوردن دوباره قرارداد گس گلشاییان در مجلس- بازگشت آیت ا... کاشانی از تبعید لبنان و استقبال مردم – آوردن جنازه رضاخان به ایران
				سرلشکر حاجعلی رزم آرا - ١٣٢٩	نخست وزیری رزم آرا به اصرار آمریکا و انگلیس و علی رغم مخالفت شاه – مخالفت مصدق و کاشانی با رزم آرا – اعتصاب عمومی علیه رزم آرا و تهدید رزم آرا به قتل توسط یک طلبه جوان – ترور رزم آرا توسط خلیل طهماسبی از یاران نواب صفوی و عضو فداییان اسلام
				حسین علاء – ١٣٢٩ تا ١٣٣٠	اعلامیه معروف نواب صفوی خطاب به علاء: هوالعزیز، زمامداری ملت مسلمان در خور صلاحیت تو و امثال تو نیست. فورا برکناری خود را اعلام کن – تصویب ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت به ریاست مصدق
				دکتر محمد مصدق – ١٣٣٠ تا ١٣٣١	رای شاه به نخست وزیری مصدق از روی اجبار – فوت محمدتقی بهار معروف به ملک الشعرا – رای اعتماد مجلس به مصدق – رای مجلس به ملی شدن صنعت نفت – خلع ید انگلیسی ها در پالایشگاه های نفتی ایران – تحریم جهانی نفت ایران تحت فشار انگلیس – سفر مصدق به نیویورک و دفاع از ایران و از ملی شدن نفت و بر علیه انگلستان در مجمع عمومی سازمان ملل – مذاکره مصدق و ترومن رئیس جمهور آمریکا در واشنگتن – مذاکره مصدق و مک گی معاون وزیر امور خارجه آمریکا و توافق آنها برای کمک مالی آمریکا به ایران – دیدار مصدق از مصر در راه بازگشت از آمریکا و استقبال مردم مصر از او - انتخاب چرچیل به نخست وزیری در انگلستان – عزل مک گی از مقامش در وزارت خارجه آمریکا – برگزاری انتخابات مجلس هفدهم همراه با تقلب و درگیری – سفر مصدق به لاهه و دفاع او در مقابل اتهامی که انگلستان به خاطر ملی کردن صنعت نفت به دولت زده بود – بازگشت مصدق به ایران - درخواست مصدق از شاه برای گرفتن اختیار وزارت جنگ برای دفع آشوب و مخالفت شاه – استعفای مصدق
				قوام السلطنه - ١٣٣١	اعلامیه تند قوام در رادیو برای تهدید مخالفان – موج اعتراضات مردم – اعلامیه آیت ا... کاشانی در روز ٣٠ تیر و ریختن مردم به خیابان ها و پایان دولت سه روزه قوام – رای دادگاه لاهه به نفع مصدق در روز ٣٠ تیر
				دکتر محمد مصدق – ١٣٣١ تا ١٣٣٢	نخست وزیری دوباره مصدق این بار با قدرت بیشتر و در اختیار داشتن وزارت جنگ – مرگ استالین در روسیه– اختلاف مصدق و کاشانی به خاطر چند انتخاب مصدق در کابینه که این اختلاف تا پایان باقی ماند – نامه مصدق به چرچیل برای پس گرفتن پولهای بلوکه شده ایران در بانک های انگلیس و دریافت خسارت به خاطر توقف فروش نفت– اخراج کارکنان سفارت انگلیس در ایران پس از بی جواب ماندن نامه مصدق به چرچیل – انتخاب آیزنهاور به ریاست جمهوری در آمریکا – کودتای علیه دولت مصدق در روز ٩ اسفند که با رسیدن افشارطوس رئیس شهربانی و افرادش نافرجام ماند – ربوده شدن افشارطوس و قتل او - اختلافات مصدق با مجلس – استعفای حدود ١٠٠ تن از نمایندگان طرفدار دولت یا بی طرف مجلس – رفراندوم مصدق در سطح کشور برای انحلال مجلس هفدهم علی رغم نظر آیت ا... کاشانی و سرانجام انحلال مجلس به رای اکثریت مردم با وجود ایراد هایی که بر این رفراندوم بود – دو کودتای نافرجام ٢٣ و ٢٥ مرداد که هردو توسط حزب توده شناخته شده و لو رفتند –فرار شاه به شهر رم ایتالیا – کودتای ٢٨ مرداد توسط زاهدی و افرادی مانند شعبان جعفری و همراهانش –  غارت خانه نخست وزیر و پایان کار
				سرلشکر فضل ا... زاهدی – ١٣٣٢ تا ١٣٣٣	بازگشت شاه از فرار – محاکمه دکتر مصدق در دادگاه نظامی و محکومیت او به سه سال زندان و بعد از آن تبعید به ملک خانوادگی خود در احمد آباد – سفر ریچارد نیکسون معاون ریاست جمهوری آمریکا به ایران – درگیری در دانشگاه تهران و کشته شدن سه تن از دانشجویان معترض: شریعت رضوی، بزرگ نیا و قندچی – اعدام دکتر فاطمی وزیر امور خارجه تندروی دکتر مصدق که در روزهای فرار شاه بیشترین سخنان را علیه شاه می زد – امضای قرارداد نفتی کنسرسیوم که دست خارجی ها را بیش از هر زمان دیگری برای غارت کردن نفت ایران باز می گذاشت – توافق شوروی با ایران برای دادن بدهی هایش به ایران
				حسین علا – ١٣٣٤ تا ١٣٣٦	ظهور جمال عبدالناصر در مصر و محبوبیت فراوان او در میان اعراب – تشکیل پیمان دفاعی بغداد زیر نظر انگلستان متشکل از ایران، عراق، پاکستان و ترکیه که در مقابل تهدید منافع انگلستان در منطقه توسط جمال عبدالناصر انجام می شد – تاسیس مدرسه علوی در همین دوران – شرکت علا در مجلس ختم مصطفی کاشانی فرزند آیت ا... کاشانی در مسجد سپهسالار برای جذب او و شلیک گلوله مظفر ذوالقدر از اعضای فدائیان اسلام که به او نخورد و تلاش ذوالقدر برای قتل او با چاقو نیز بی ثمر ماند –  ملی شدن کانال سوئز در مصر به رهبری جمال عبدالناصر و حمله اسرائیل و انگلستان و فرانسه به مصر - دستگیری نواب صفوی و سایر اعظای فداییان اسلام – دستگیری آیت ا... کاشانی و محکومیت او به حبس انفرادی  - اعدام نواب صفوی و یارانش – پایان دوره زندان مصدق و انتقال او به احمدآباد
				دکتر منوچهر اقبال – ١٣٣٦ تا ١٣٣٩	قدرت گرفتن سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) به ریاست تیمور بختیار – خارج شدن عراق از پیمان نظامی بغداد پس از تبدیل رژیم سلطنتی این کشور به جمهوری و تغییر نام پیمان نظامی بغداد به پیمان سنتو و قرار گرفتن آمریکا در راس پیمان – دستگیری خسرو روزبه از آخرین کمونیست های فعال ایران در آن زمان – خرید اسلحه به مقدار زیاد از کشورهای خارجی توسط شاه – قرار گرفتن ایران در مقابل شوروی و مصر و به عنوان حافظ منافع آمریکا در منطقه –  ظهور پاتریس لومومبا در کنگو – مبارزه فیدل کاسترو و چه گوارا در کوبا - طلاق شاه از ثریا و ازدواج او با فرح دیبا – تلاش شاه برای "اصلاحات ارضی" که به سفارش آمریکا انجام می شد و چون آیت ا... بروجردی با آن مخالفت کرد، از مفاد آن به قدری کاسته شد و متنش به قدری تغییر کرد که به صورت قانونی بی اثر در آمد
				جعفر شریف امامی – ١٣٣٩ تا ١٣٤٠	سفر ملکه الیزابت به ایران – فوت آیت ا... بروجردی و تشییع جنازه و سوگواری وسیع مردم برای او – نامه تسلیت شاه برای آیت ا... سید محسن حکیم در نجف که نشان دهنده تمایل شاه برای انتقال مرجعیت شیعه از قم به نجف و در کل به خارج از کشور بود – تشکیل نهضت آزادی توسط مهندس بازرگان و آیت ا... طالقانی و دکتر سحابی که در واقع انشعابی مذهبی از جبهه ملی بود
				علی امینی – ١٣٤٠ تا ١٣٤١	نخست وزیری امینی به خواست آمریکایی ها و علی رغم مخالفت شاه – انحلال مجلس انتصابی بیستم– محاکمه و دستگیری بسیاری از عوامل دربار در حکومت و رسوایی های مالی دربار – میتینگ بزرگ جبهه ملی در جلالیه و سخنرانی سنجابی، شاپور بختیار، داریوش فوهر و حسیبی و در آخر یورش پلیس و درگیری – فوت آیت ا... کاشانی – فرار تیمور بختیار رئیس ساواک از کشور پس از آن که شاه تصمیم به برکناری او گرفت – سرانجام اجرای اصلاحات ارضی در ایران به شکلی که کندی رئیس جمهور آمریکا می خواست با وجود مخالفت ها
				اسدا... علم – ١٣٤١ تا ١٣٤٢	وقوع زلزله سنگین در بوئین زهرا – تبلیغ لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی – تصمیم به برگزاری رفراندوم اصول ششگانه انقلاب شاه و ملت یا انقلاب سفید:اصلاحات ارضی، حق رای برای زنان، ملی کردن جنگلها، سهیم کردن کارگران در سود کارخانه ها و... – تحریم رفاندوم توسط حوزه علمیه قم– تحریم رفراندوم توسط نهضت آزادی و احزاب و اصناف مختلف – یورش پلیس به اجتماع مخالفان اصول ششگانه و ضرب و شتم آیت ا... خوانساری سخنران مراسم – سفر شاه به قم که با تدارکات نظامی شدید از ترس یورش مردم انجام شده بود. اما هنگام ورود شاه مردم به تدبیر امام خمینی و حوزه علمیه از خانه ها بیرون نیامدند – سخنرانی تند شاه در قم و حمله او به "ارتجاع سیاه" – برگزاری رفراندوم و تصویب اصول ششگانه – حمله مامورین ساواک به مدرسه فیضیه و درگیری شدید مامورین و طلاب در آنجا – حمله مامورین به مدرسه طالبیه تبریز – اعلامیه آیت ا... سید محسن حکیم در دعوت به علمای ایران برای مهاجرت به عراق – ابراز موافقت دربار با اعلامیه ی آیت ا... حکیم – مخالفت امام خمینی با مهاجرت و پخش اعلامیه ای با این مضمون که شاه اگر حسن نیت دارد، باید مسببین حادثه مدرسه فیضیه را دستگیر کند – وقوع چند مورد درگیری در محرم و سخنرانی معروف امام خمینی در روز عاشورا و نصیحت به شخص شاه – دستگیری چند تن از مخالفان و روحانیان – دستگیری امام خمینی در نیمه شب پانزدهم خرداد – تظاهرات شدید مردم در تهران و قم و سایر شهرها – اعلام حکومت نظامی - برخورد مسلحانه ماموران شاه و قتل عده زیادی از کفن پوشانی که خواستار آزادی امام خمینی بودند و از ورامین به سمت تهران حرکت کرده بودند در روز ١٥ خرداد ١٣٤٢ – دستگیری طیب حاج رضایی از دوستان شعبان جعفری و از دسته داران بزرگ جنوب شهر که به علت کمک به برگزاری تظاهرات ١٥ خرداد دستگیر شد و سرانجام در آبان ١٣٤٢ اعدام شد - ترور جان اف کندی رئیس جمهور آمریکا
				حسنعلی منصور – ١٣٤٢ تا ١٣٤٣	بازگشت امام خمینی از خانه تحت نظر در تهران به قم – سخنرانی مشهور امام خمینی در قم  در روز چهارم آبان و اعلام خطر وی به مردم و ارتش و روحانیون و... و اعتراض به لایحه کاپیتولاسیون یا مصونیت قضایی آمریکاییان – دستگیری امام خمینی در روز ١٣ آبان و تبعید وی به خارج از کشور– ترور حسنعلی منصور توسط محمد بخارایی از اعضای جمعیت موتلفه اسلامی – پنهان داشتن خبر قتل او توسط شاه تا روز ششم بهمن که سالگرد انقلاب سفید بود
				امیر عباس هویدا – ١٣٤٣ تا ١٣٥٦	ترور نافرجام شاه توسط رضا شمس آبادی – بازگشت دکتر علی شریعتی از پاریس و آغاز فعالیت های او در داخل کشور پس از یک دستگیری موقت در مرز ترکیه و ایران – فوت دکتر محمد مصدق – مرگ مرموز غلامرضا تختی کشتی گیر صاحب نام ایران - قدرت گرفتن تدریجی بهاییان و آزادی بیشتر آنها – دستگیری اعضای حزب ملل اسلامی که گروهی مسلح بودند و قصد ایجاد حکومت اسلامی داشتند – جدا شدن بحرین از ایران با موافقت شاه و در مقابل ضمیمه شدن دو تنب و ابوموسی به ایران که خود از قبل جزء خاک ایران محسوب می شدند –درگیری بین هند و پاکستان – جنگ شش روزه بین کشورهای عرب مصر و سوریه و اردن از یک سو و اسرائیل به پشتیبانی آمریکا از سوی دیگر که به شکست سنگین و پرتلفات نیروهای عرب انجامید - غرق شدن مشکوک صمد بهرنگی در رود ارس – فوت جلال آل احمد - برگزاری پرخرج جشن های دوهزار و پانصد سالگی رژیم شاهنشاهی در ایران – وقوع جنگ رمضان یا جنگ اکتبر ١٩٧٣ بین اعراب و اسرائیل که طی آن مصر قسمت هایی از صحرای سینا را باز پس گرفت و سپس انور سادات در جریان مصالحه خود با اسرائیل به وساطت جیمی کارتر رئیس جمهور آمریکا صحرای سینا را به طور کامل پس گرفت - به رسمیت شناخته شدن امارات متحده عربی –لشکرکشی های نیروهای ایرانی به ظفار در یمن و چند منطقه دیگر برای دفاع از حکومت های استبدادی تحت سلطه آمریکا – کودتای آمریکایی علیه سالوادور آلنده در شیلی و روی کار آمدن ژنرال پینوشه – مطلع شدن شاه از ابتلای او به بیماری سرطان لنف در اتریش - ادامه خریدهای نظامی سنگین شاه – قطع حمایت شاه از مصطفی بارزانی رهبر شورشیان کرد عراق و دوستی شاه با عراق – انحلال همه احزاب کشور و تشکیل حزب رستاخیز – دادگاه جنجالی خسرو گلسرخی و حاضر نشدن او به اظهار ندامت در تلویزیون و سرانجام اعدام او – دستگیری شریف واقفی و قتل او زیر شکنجه ساواک – گروگان گرفته شدن جمشید آموزگار و چند وزیر دیگر اوپک توسط چریکی به نام کارلوس که برای آزادی فلسطین می جنگید و سرانجام آزاد شدن آموزگار در الجزایر – تبدیل تاریخ ایران به تاریخ شاهنشاهی که بر اساس آن، مبدا تاریخ، سال به سلطنت رسیدن کورش بود به نحوی که دوهزار و پانصدمین سال آن مصادف با آغاز سلطنت شاه باشد – اعتراض علمای قم و رضایت ظاهری حکومت به این که هر دو تاریخ هجری شمسی و شاهنشاهی در کشور وجود داشته باشند – درگیری دانشجویان با ساواک و حمله شبانه ساواک به خوابگاه دانشجویان دانشگاه تهران و حمله به خانه افرادی که به مخالفت با حکومت مظنون بودند در روز ١٦ آذر سال ١٣٥٦ – مرگ ناگهانی و مشکوک دکتر علی شریعتی در لندن - ریاست جمهوری جیمی کارتر از حزب دموکرات در آمریکا به جای جرالد فورد و نرم تر شدن سیاست های شاه در اثر فشارهای دولت جدید آمریکا که سرانجام به عزل هویدا و نخست وزیری آموزگار انجامید – قطع پی در پی برق در کشور و کم شدن سهم برق صنایع – برکناری هویدا تحت فشار آمریکا به خاطر تظاهرات های پی در پی مردم
				جمشید آموزگار- ١٣٥٦ تا ١٣٥٧	ماجرای جشن هنر شیراز و اعتراضات وسیع مردم– فوت ناگهانی سید مصطفی خمینی فرزند بزرگ امام خمینی و چاپ آگهی های تسلیت و برگزاری مجالس ترحیم در شهرهای مختلف – چاپ مقاله توهین آمیز روزنامه اطلاعات نسبت به امام خمینی – تظاهرات و درگیری های خونین روز ١٩ دی در قم و ٢٩ بهمن در تبریز که به مناسبت چهلمین روز درگذشت شهدای ١٩ دی بود –اعلام نوروز به عنوان عزای ملی از طرف مردم به پیروی از امام خمینی –شلوغی و تظاهرات در اصفهان و سپس در شهرهای دیگر و اعلام حکومت نظامی در اصفهان و چند شهر دیگر – آتش سوزی در سینما رکس آبادان و کشته شدن بیش از سیصد نفر – انداختن این حادثه به گردن گروه های مذهبی توسط حکومت و به گردن حکومت توسط مردم – سقوط دولت آموزگار
				جعفر شریف امامی - ١٣٥٧	الغای تاریخ شاهنشاهی – دادن آزادی های سیاسی و بستن قمارخانه ها – دستگیری چند تن از سرمایه داران منسوب به دربار– ناپدید شدن مشکوک امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان در لیبی – راهپیمایی یک میلیونی در تهران در روز ١٣ شهریور، عید فطر – کشتار وسیع تظاهرکنندگان در میدان ژاله در روز ١٧ شهریور معروف به جمعه سیاه – زلزله ویرانگر در شهر طبس - پیام مخفیانه صدام برای شریف امامی که در آن گفته شده بود که اگر دولت ایران بخواهد صدام می تواند ترتیب کشته شدن امام خمینی در عراق را بدهد – ترک عراق توسط امام خمینی به مقصد پاریس و اسکان در نوفل لوشاتو – دادن مهلت یک هفته ای به دولت برای آزاد کردن مطبوعات توسط روزنامه نگاران و اعتصاب در پایان این مهلت – سرانجام عقب نشینی دولت و آزادی کامل مطبوعات – آزادی گسترده زندانیان سیاسی از جمله آیت ا... طالقانی – پیام شاه برای ملت مبنی بر این که  پیام انقلاب ملت ایران را شنیده است
				ارتشبد غلامرضا ازهاری - ١٣٥٧	آغاز جدی شعارهای یکپارچه مردم بر روی بام ها بر علیه رژیم – تاکید ازهاری بر این که صداها از نوار بوده است – تظاهرات گسترده در روزهای تاسوعا و عاشورا
				شاپور بختیار –١٣٥٧	طرد شدن بختیار از جبهه ملی– فرار شاه از ایران در روز ٢٦ دی و شادی مردم در خیابان ها – رد و بدل شدن پیام های متعدد میان شورای انقلاب و بختیار برای استعفای بختیار یا تسلیم حکومت به امام خمینی توسط او و بی نتیجه ماندن آنها – به تعویق انداخته شدن پی در پی بازگشت امام خمینی به کشور – خارج شدن آمریکایی ها از ایران به دستور کارتر در روز ١١ بهمن – بالاخره اجاره هواپیمای دربست ایرفرانس به ایران توسط فردی به نام دستمالچی و بازگشت امام خمینی به کشور و استقبال بی نظیر مردم از او – حرکت از فرودگاه به بهشت زهرا و سخنرانی در آنجا– استقرار امام خمینی در مدرسه علوی – استعفای شهردار تهران – حکم تشکیل دولت موقت بازرگان توسط امام خمینی در روز ١٥ بهمن – بیعت همافران نیروی هوایی با امام در روز ١٩ بهمن – درگیری های شدید نظامی میان همافران نیروی هوایی و مردم با گارد شاهنشاهی و فرمانداری نظامی و هوانیروز در روز های ٢٠ و ٢١ بهمن و مسلح شدن مردم – اعلامیه بیطرفی ارتش در روز ٢٢ بهمن – فتح رادیو و تلویزیون – سرانجام پیروزی انقلاب و پایان کار سلطنت پهلوی در روز ٢٢ بهمن ١٣٥٧

 

تاریخ میلادی	تاریخ هجری	رهبر	رئیس جمهور	نخست وزیر	رویدادها	پایتخت
از ١٩٧٩	بهمن ١٣٥٧ تا  آبان ١٣٥٨	امام خمینی	ــــــــــــ	بازرگان (دولت موقت)	تشکیل کمیته ی انقلاب – همه پرسی برای جمهوری اسلامی و رای ٩٨% مردم به جمهوری اسلامی در روز ١١ فروردین – تشکیل سپاه پاسداران - تشکیل کمیته ی امداد امام خمینی – برگزاری اولین نماز جمعه تهران به امامت آیت ا... طالقانی – شهادت استاد مرتضی مطهری – ریاست جمهوری صدام حسین در عراق پس از استعفای حسن البکر - همه پرسی برای قانون اساسی مصوب در مجلس خبرگان که بر پایه پیش نویس قانون اساسی بود که اندکی قبل نوشته شده بود و رای مردم به آن در ١٢ آذر سال ١٣٥٨ – فوت آیت ا... طالقانی –  درگیری در کردستان و جنگ سپاه با آنها و مقاومت دکتر چمران در پاوه و سرانجام شکست شورشیان– تسخیر سفارت آمریکا در ١٣ آبان توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و به گروگان گرفتن کارکنان سفارت و قرار دادن شرط تسلیم شاه توسط آمریکا به ایران برای محاکمه در مقابل آزادی گروگان ها – مخالفت دولت موقت با این اقدام علی رغم پشتیبانی امام خمینی از آن – استعفای دولت موقت	تهران
	آبان ١٣٥٨ تا  بهمن ١٣٥٨		شورای انقلاب	شورای انقلاب	پس از استعفای دولت موقت، شورای انقلاب که تا آن زمان موضعی کلی تر از دولت داشت، رسما مشغول به اداره کشور شد – شهادت دکتر محمد مفتح – اغتشاش حزب خلق مسلمان در تبریز و سرکوب آنان
	بهمن ١٣٥٨ تا خرداد ١٣٦٠		ابوالحسن بنی صدر	محمد علی رجایی	برگزاری انتخابات ریاست جمهوری که بنی صدر و جلال الدین فارسی رقبای اصلی آن بودند و احمد مدنی، حسن حبیبی، کاظم سامی، داریوش فروهر، صادق قطب زاده، صادق طباطبایی و محمد مکری نیز در آن حضور داشتند  – شایع شدن سخنانی مبنی بر ایرانی الاصل نبودن جلال الدین فارسی و افغانی بودن او و کناره گیری جلال الدین فارسی و رقابت حسن حبیبی با بنی صدر و سرانجام پیروزی قاطع بنی صدر در انتخابات – انتخاب رجائی به نخست وزیری به پیشنهاد حزب جمهوری اسلامی و پس از دو پیشنهاد ناپذیرفته بنی صدر(احمد خمینی و میرسلیم) – برگزاری انتخابات دوره اول مجلس در اسفند ١٣٥٨ و تشکیل مجلس در هفتم خرداد ١٣٥٩ - تعطیلی دانشگاه ها در بهار ١٣٥٩ و آغاز انقلاب فرهنگی– ناکامی آمریکا برای آزاد کردن گروگان ها با هواپیما و هلی کوپتر از راه کویر به علت وقوع طوفان شن – فوت شاه مخلوع در مصر – آغاز حمله نظامی عراق به ایران در روز ٣١ شهریور ١٣٥٩ که به هشت سال جنگ انجامید – میانجی گری الجزایر  برای حل مسئله ی گروگان ها و بالاخره آزادیشان پس از ٤٤٤ روز و تعهد آمریکا برای آزاد کردن پول های بلوکه شده ایران در بانکهای آمریکا – طرح عدم کفایت سیاسی رئیس جمهور در مجلس و رای نمایندگان به آن و برکناری بنی صدر پس از عزل رسمی وی توسط امام خمینی
	خرداد تا مرداد ١٣٦٠		شورای ریاست جمهوری (محمد بهشتی ، محمدعلی رجایی و اکبر هاشمی رفسنجانی)	شورای ریاست جمهوری (محمد بهشتی ، محمدعلی رجایی و اکبر هاشمی رفسنجانی)	انحلال رسمی جبهه ملی درون کشور - شهادت مصطفی چمران در جبهه– سوء قصد به جان آیت ا... خامنه ای – شهادت دکتر بهشتی رئیس قوه قضاییه و ٧٢ تن دیگر در دفتر حزب جمهوری اسلامی بر اثر انفجار بمب توسط مجاهدین خلق و جایگزینی آیت ا... موسوی اردبیلی در شورای ریاست جمهوری به جای شهید بهشتی
	مرداد تا شهریور ١٣٦٠		محمد علی رجائی	محمد جواد باهنر	فرار بنی صدر به همراه چند تن از سران مجاهدین خلق – انفجار بمب در ساختمان نخست وزیری توسط منافقین و شهادت رجایی و باهنر
	شهریور تا مهر ١٣٦٠		ــــــــــــ	آیت ا... محمدرضا مهدوی کنی
	١٣٦٠ تا ١٣٦٨		آیت ا... سید علی خامنه ای	میرحسین موسوی	ندادن رای اعتماد به دکتر علی اکبر ولایتی توسط مجلس که پیشنهاد شخص رئیس جمهور بود و انتخاب میرحسین موسوی به نخست وزیری – ترور آیت ا... دستغیب – ترور آیت ا... اشرفی اصفهانی – فاش شدن طرح کودتایی علیه نظام جمهوری اسلامی توسط حزب خلق مسلمان در تبریز و با حمایت آیت ا... شریعتمداری و با همکاری صادق قطب زاده که با اعتراف آیت ا... شریعتمداری به آگاهی از وجود کودتا و اعتراف سایر اعضای کودتا در تلویزیون و اعدام صادق قطب زاده پایان گرفت –  فتح خرمشهر که توسط عراقی ها اشغال شده بود در روز ٣ خرداد ١٣٦١ طی عملیات بیت المقدس – ناآرامی در کردستان – انحلال رسمی حزب توده در کشور پس از یک سلسله دستگیری سران حزب توده و اعتراف بسیاری از آنان از جمله نورالدین کیانوری، محمدعلی عمویی، احسان طبری و ناخدا ابراهیم افضلی در تلویزیون به تلاش برای براندازی – بازگشایی دانشگاه ها در آذر ١٣٦٢ – انتخابات دور دوم مجلس در ١٣٦٣ – انتخاب دوباره آیت ا... خامنه ای به ریاست جمهوری در ١٣٦٤ – قرارداد مخفیانه برای خرید اسلحه میان ایران و آمریکا و آمدن مخفیانه مک فارلین از طرف ریگان به ایران در یک هواپیمای حمل اسلحه برای رساندن پیام هایی به حکومت ایران - افشای آمدن مک فارلین به ایران توسط مقامات ایرانی بر اثر بروز اختلافاتی میان دو طرف – حمله سربازان سعودی به حجاج ایرانی در هنگام مراسم برائت از مشرکین حج سال ١٣٦٦– پایان فعالیت حزب جمهوری اسلامی – ایجاد مجمع تشخیص مصلحت نظام به فرمان امام خمینی– انتخابات سومین دوره مجلس در ١٣٦٧ – نامه امام خمینی خطاب به گورباچف و هشدار به او از فروپاشی قریب الوقوع نظام کمونیستی – حکم ارتداد و واجب القتل بودن سلمان رشدی توسط امام خمینی به خاطر نوشتن کتاب آیات شیطانی که به اسلام و پیامبر اسلام اهانت کرده بود – پرتاب موشک توسط ناوهای آمریکایی در خلیج فارس به هواپیمای مسافربری ایرانی ایرباس و کشته شدن ٢٩٧ مسافر آن – قبول قطعنامه ٥٩٨ از جانب ایران در ٢٩ تیر ١٣٦٧ که به منزله پایان جنگ بود – اجرای عملیات فروغ جاویدان توسط مجاهدین خلق که طی عملیات مرصاد که توسط نیروهای ایران انجام گرفت با تلفات بسیار سنگین شکست خوردند – ایجاد آتش بس کامل میان ایران و عراق در ٢٩ مرداد ١٣٦٧ – وفات محمد حسین بهجت تبریزی مشهور به شهریار در شهریور ١٣٦٧ - تشکیل شورای بازنگری قانون اساسی – عزل آیت ا... منتظری از قائم مقامی رهبری – فوت امام خمینی در شب ١٤ خرداد ١٣٦٨ پس از یک بیماری کوتاه مدت در سن هشتاد و هفت سالگی و مراسم تشییع جنازه وسیع و بی سابقه وی در تهران – انتخاب آیت ا... خامنه ای به عنوان رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری – برگزاری همه پرسی اصلاح قانون اساسی و رای مردم به آن و حذف مقام نخست وزیری از سیستم حکومتی کشور – ضعف نظام کمونیسیتی در زمان گورباچف و ریزش دیوار برلین و سرانجام استعفای او و قدرت گرفتن یلتسین
	١٣٦٨ تا ١٣٧٦	آیت ا... سید علی خامنه ای	اکبر هاشمی رفسنجانی	ــــــــــــ	آزادی اولین گروه از اسیران ایرانی جنگ در عراق به کشور –فروپاشی نظام کمونیستی شوروی – سفر چاوشسکو دیکتاتور رومانی به ایران که پس از بازگشت از ایران به کشورش توسط مردم سرنگون و سپس اعدام شد - تصرف کویت توسط عراق و بازپس گرفته شدن آنجا توسط آمریکا– استیضاح و برکناری ایرج فاضل وزیر بهداشت – انتخابات مجلس چهارم – انتخابت ریاست جمهوری و انتخاب شدن هاشمی رفسنجانی برای دور دوم – انتخابات مجلس پنجم
	١٣٧٦ تا ١٣٨٤		سید محمد خاتمی	ــــــــــــ	پیروزی خاتمی در انتخابات روز ٢ خرداد ١٣٧٦ با بیش ازبیست میلیون رای در برابر رقیب اصلی خود علی اکبر ناطق نوری و رقبای دیگر، محمد محمدی ری شهری و رضا زواره ای – استیضاح عبدالله نوری وزیر کشور توسط مجلس پنجم و برکناری او در بهار ١٣٧٧ – ترور داریوش فروهر و همسرش پروانه فروهر در آذر ١٣٧٧ و چند قتل دیگر در همان دوره که به قتل های زنجیره ای شهرت یافتند – پخش مستقیم جلسه دادگاه غلامحسین کرباسچی شهردار تهران از تلویزیون که سرانجام به پنج سال حبس و چند جریمه دیگر محکوم شد – استیضاح عطاءالله مهاجرانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی توسط مجلس در اردیبهشت ١٣٧٨ و آوردن رای اعتماد توسط مهاجرانی و باقی ماندن وی در مسئولیتش – خودکشی سعید امامی (اسلامی) در دوران بازداشت به وسیله داروی نظافت، سعید امامی از معاونین وزارت اطلاعات بود که در پرونده قتل های زنجیره ای دست داشت – توقیف روزنامه پرتیراژ سلام که صاحب امتیاز آن محمد موسوی خوینی ها بود – تظاهرات دانشجویان دانشگاه تهران که از قضیه تعطیلی روزنامه سلام شروع شد و به تدریج گسترده شد و حمله شبانه عده ای به کوی دانشگاه تهران و ضرب و شتم دانشجویان در خوابگاه ها در ١٨ تیر ١٣٧٨ – زندانی شدن عبدالله نوری وزیر سابق کشور – جنجال بر سر چاپ مقاله ای در نشریه موج که توهین به امام زمان (عج) محسوب شده بود – برگزاری انتخابات مجلس ششم و رای مردم به جناح اصلاح طلب و نزدیک تر به خاتمی – ترور سعید حجاریان از فعالان جناح اصلاح طلب توسط فردی به نام سعید عسگر و زنده ماندن سعید حجاریان – استعفای مهاجرانی وزیر ارشاد – برگزاری دادگاه و محاکمه افرادی از جمله اکبر گنجی به جرم شرکت در کنفرانسی در برلین که با نام کنفرانس برلین مشهور شد  –  سقوط هوماپیمای حامل رحمان دادمان و چند تن از نمایندگان مجلس  –  انتخابات ریاست جمهوری و انتخاب دوباره خاتمی با بیش از بیست و یک میلیون رای در ١٨ خرداد ١٣٨٠ – حمله آمریکا به افغانستان و براندازی رژیم طالبان در مهر ١٣٨٠ و نشاندن حامد کرزای به عنوان رئیس دولت انتقالی افغانستان – انحلال رسمی حزب نهضت آزادی توسط حکومت – آغاز حمله آمریکا و انگلیس به عراق و براندازی رژیم صدام حسین و فتح این کشور در آخرین روز های سال ١٣٨١– اعطای جایزه صلح نوبل سال ٢٠٠٣ میلادی به شیرین عبادی – ادامه یافتن کار ساخت نیروگاه هسته ای بوشهر به کمک روسیه علی رغم مخالفت های آمریکا و و با وجود محدودتر کردن فعالیت ها – رد صلاحیت نامزدهای اصلاح طلب در انتخابات دور هفتم مجلس توسط شورای نگهبان و کاهش مشارکت مردم در انتخابات  و رای آوردن گروه های متمایل به جناح محافظه کار– استعفای برخی از نمایندگان مجلس ششم در فاصله بین انتخابات مجلس هفتم و شروع به کار آن

 

 

منابع

 

1- بهنود، مسعود، از سید ضیا تا بختیار، تهران، جاویدان، ١٣٧٨

2- منصوری، ذبیح ا...، سرزمین جاوید، تهران، نگارستان کتاب، ١٣٨٠

3- دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی، تاریخ ایران و جهان (٢) سال سوم آموزش متوسطه رشته ادبیات و علوم انسانی، تهران، شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران، ١٣٨١

4- دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی، تاریخ سال دوم دوره راهنمایی تحصیلی، تهران، شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران، ١٣٨١ 

5- آکوریک، جیمز، رنسانس، آزیتا یاسائی، تهران، ققنوس، ١٣٨٠

6- ناردو، دان، امپراتوری ایران، مرتضی ثاقب فر، تهران، ققنوس، ١٣٧٩

7- لاجوردی، حبیب، خاطرات دکتر مهدی حائری یزدی(تاریخ شفاهی ایران)، تهران، نادر، ١٣٨٢

8- کی، هرموز، آن حکایت ها(گفتگو و نقد هرموز کی با احسان نراقی)، تهران، جامعه ایرانیان، ١٣٨١

9- قوچانی، محمد، جمهوری مقدس، تهران، نقش و نگار، ١٣٨١

10- سرشار، هما، خاطرات شعبان جعفری، تهران، ثالث، ١٣٨١

 

11- Islamic Republic Of Iran Broadcasting (IRIB) website

12- Iranian Cultural Heritage Organization website

13- Qajar princely families' website

14- Iranian's history on this day website

15- Hyper History online

16- Kessler associate website

17- Family of man website

18- Aviny.com

19- Iran chamber society website

 

پایگاه ایران تمدن با تشکر از محسن مهدوی

کریم‌خان زند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

 زندیان یا زندیه یا دودمان زند نام خاندانی پادشاهی است که میان فروپاشی افشاریان تا برآمدن قاجار به درازای چهل و شش سال در ایران بر سر کار بودند. این سلسله به سردمداری کریم خان زند از ایلات سلسله لرستان)] که از سال ۱۱۶۳ هجری قمری در ایران به قدرت رسید او فردی مدبر و مهربان بود. کریم خان خود را وکیل الرعایا نامید و از لقب (شاه) پرهیز کرد. شیراز را پایتخت خود گردانید و در آبادانی آن کوشش نمود. ارگ، بازار، حمام و مسجد وکیل شیراز از کریمخان زند وکیل الرعایا به یادگار مانده‌است.

کریمخان زند وکیل الرعایا (۱۱۹۳ – ۱۱۶۳ ه.ق.): از سوابق زندگی خان زند تا سال ۱۱۶۳ ه.ق. که جنگ‌های خانگی بازماندگان نادر شاه بی کفایتی آنان را برای مملکتداری آشکار ساخت و به تبع آن عرصه را برای ظهور قدرت‌های جدید مستعد گردانید، خبری در دست نیست. به دنبال اغتشاشات گسترده و عمومی این ایام خان زند به همراه علی مردان خان بختیاری و ابوالفتح خان بختیاری اتحاد مثلثی تشکیل دادند و کسی را از سوی مادری از تبار صفویان بود را به نام شاه‌اسماعیل سوم به شاهی برداشتند. ولی چون هیچ یک از آنان خود را از دیگری کمتر نمی‌شمرد، ناچار به نزاع‌های داخلی روی آوردند. سرانجام کریم خان توانست پس از شانزده سال مبارزه دایمی بر تمامی حریفان خود از جمله محمدحسن خان قاجار و آزاد خان افغان غلبه کند و صفحات مرکزی و شمالی و غربی و جنوبی ایران را در اختیار بگیرد. وی به انگلیس‌ها روی خوش نشان نداد و همواره می‌گفت آن‌ها می‌خواهند ایران را مانند هندوستان کنند. برادر وی، صادق خان، نیز موفق شد در سال ۱۱۸۹ ه.ق. بصره را از حکومت عثمانی منتزع نماید و به این ترتیب، نفاذ اوامر دولت ایران را بر سراسر اروندرود و بحرین و جزایر جنوبی خلیج فارس مسلم گرداند.

فهرست مندرجات

• ۱ پست های کریم‌خان زند
• ۲ سیاست داخلی
• ۳ رابطه با دیگر کشورها
• ۴ سرکوبی شورش‌ها
• 5 جنگ خارجی
• 6 پایتخت کریم‌خانی
•  7مرگ کریم‌خان و نسل او

• 8  زندیان پس از کریم‌خان
• 9 فرمانروایان زند
• 10 وضع توده‌ها در دوره زندیان

               1,۱0 وضعیت مردم در زمان پادشاهی کریم‌خان

              ۱۰و۲ وضعیت مردم پس از پادشاهی کریم‌خان

• 11 منبع

پست های کریم‌خان زند

• ایل خان
• سرلشکر
• وکیل الرعایا

سیاست داخلی

او را نیکوترین فرمانروا پس از حمله عربها به ایران دانسته‌اند. کریم‌خان از ایل لک زند همدان بود. پدرش «ایناق خان» نام داشت و رئیس ایل بود. کریم خان در آغاز یکی از سربازان سپاه نادرشاه افشار بود که پس از مرگ نادر به ایلش پیوست. کم کم با سود بردن از جو به هم ریخته پس از مرگ نادر کریم‌خان نیرویی به هم زد و پس از چندی با دو خان بختیاری به نامهای ابوالفتح خان و علیمردان خان ائتلافی فراهم ساخت و کسی را که از سوی مادری از خاندان صفوی می‌دانستند، به نام ابوتراب میرزا را به شاهی برگزیدند. در این اتحاد علیمردان خان نایب‌السلطنه بود و ابوالفتح خان حاکم اصفهان و کریم‌خان نیز سردسته سپاه بود. اما چندی که گذشت علیمردان خان، ابوالفتح‌خان را کشت و بر دیگر همراهش کریم‌خان هم شورید ولی سرانجام پیروزی با کریم‌خان بود. چندی هم با محمد حسن خان قاجار دیگر مدعی پادشاهی ایران درگیر بود که سرانجام سربازانش محمد حسن خان را در حالی که رو به گریز بود کشتند. او بازمانده افغانهای شورشی را نیز یا تار و مار کرد و یا آرام نمود. سر انجام با لقب وکیل الرعایا (نماینده مردم) در ۱۷۵۰^[۱] به فرمانروایی بخش بزرگی از ایران به جز خراسان رسید که آن را به احترام نادرشاه در دست نوه او شاهرخ‌شاه باقی گذاشت.

کریم‌خان لکی بی‌سواد اما هوشمند و با تدبیر بود و به آرامش و رفاه مردم اهمیت می‌داد و به دانشمندان ارج می‌گذاشت. وی کارخانه‌های چینی‌سازی و شیشه‌گری در ایران احداث کرد. صنایع و بازرگانی در دوره وی رونق فراوان یافت. با این وجود غربیان وی را «پادشاهی بزرگ» نمی‌دانستند چرا که در دورهٔ زمامداری او به‌ایشان امتیازی داده نشد؛ البته او خود نیز چنین ادعایی نداشت و خود را وکیل الرعایا می‌خواند. کریم‌خان با توجه به پیشه‌اش که سرپرستی ایل بود از نزدیک با مشکلات مردم آشنا بود و سپس سپاهی‌گری آن هم در ارتش نادری، که درگیر جنگ های پیاپی بود به او نشان داد که بار جنگ های پیاپی به دوش خراج مردم است؛ پس، بیش تر آرامش و درگیر نکردن کشور در درگیری‌ها را می‌پسندید تا مبادا آشوب و یا جنگی به کشور و مردم آسیب برساند.^[۲]

رابطه با دیگر کشورها

زندیان با انگلستان دارای پیوندهای بازرگانی بودند و برخی سران این دودمان همچون واپسین شاهشان لطفعلی‌خان برخوردهای نزدیک و دوستانه‌ای با نمایندگان این کشور داشتند. هرچند برخورد کریم خان با انگلیسی‌ها در تاریخ پُرآوازه است؛ وی چینی‌های پیشکشی انگلیسی‌ها را در پیش رویشان شکست و ظرف‌های مسی ایرانی را به زمین زد و گفت که می‌بینید مال ما بهتر است و نیازی به ظرف‌های شما نداریم؛ ولی می‌نماید این از عاقبت اندیشی بنیانگذار این دودمان بوده باشد چه که هندوستان به تازگی به استعمار انگلیسی‌ها درآمده بود. ولی با این همه وی به شرکت انگلیسی هند شرقی پروانه زدن تجارتخانه در بوشهر را داد و تسهیلاتی بدیشان بخشید. انگلیسی‌ها پارچه‌های پشمی به ایران می‌آوردند و در برابر کریم خان ایشان را از حق گمرک معاف نمود. ولی بازرگانان انگلیسی حق بیرون بردن طلا و نقره را از ایران نداشتند و ناچار بودند برای بهای کالاهای خویش کالاهای ایرانی خریداری کنند.

فتح بصره در سال ۱۷۷۵ (میلادی) نیز از سوی کریم خان برای از رونق انداختن بازرگانی عثمانی و رونق بخشیدن به بندرهای ایران بود چه که پنج سال پیش از آن بازرگانان انگلیسی تجارتخانه خویش را در بوشهر بسته و در بصره برپا نموده بودند و با چیرگی بر بصره آن‌ها چاره‌ای نداشتند جز اینکه شرط‌های ایران را در راه بازرگانی بپذیرند.

هلند نیز در آن زمان هماورد بازرگانی انگلستان بود، این کشور در این زمان جزیره خارک را اشغال کرد و آن را محور بازرگانی خویش با ایران و عثمانی قرار داد ولی دیری نگذشت که در سال ۱۷۷۶ (میلادی) راهزنی به نام میرمهنا ظاهراً به اشاره زندیان خارک را گرفت و هلندی‌ها را بیرون راند.

همچنین روس‌ها نیز پیوندهای بازرگانی گسترده‌ای در این روزگار با زندیان داشته‌اند.

در نیمه دوم سده هژدهم اروپاییان حرکت‌های استعماری خویش را در شرق آغاز کرده بودند و کریم خان از این جنبش اینان هشیار بوده و به پیروانش نیز هشدار می‌داده‌است.

 

قلمرو زندیه در ۱۷۸۲ میلادی

 

سرکوبی شورش‌ها

در زمان کریم‌خان چند آشوب کوچک از جمله طغیان میرمهنا دزددریایی معروف خلیج فارس و شورش حسینقلی خان جهانسوز رخ داد اما در کل در زمان او مردم ایران روی آرامش دیدند.

 

جنگ خارجی

تنها جنگ دوران فرمانروایی کریم‌خان، جنگ بصره و ستاندن این شهر از عثمانیان بود. او در این جنگ به دلیل بدرفتاری‌ها و اخاذی از بازرگانان ایرانی توسط حاکم بصره درگیر شد. در زمان او بندر بوشهر مرکز تجارت و داد و ستد شد. کریم خان از انگلیسی‌ها دل خوشی نداشت و همیشه می‌گفت که انگلیسی‌ها می‌خواهند ایران را مانند هند کنند؛ بنابراین با دیگر کشورهای اروپایی نظیر فرانسه و هلند به امور بازرگانی می‌پرداخت.

 

پایتخت کریم‌خانی

کریم‌خان زند شهر شیراز را پایتخت خود ساخت و بنا‌های بسیار زیبایی از خود در این شهر به یادگار گذاشت که از آن جمله می‌توان به حمام وکیل، بازار وکیل، ارگ کریم‌خان و مسجد وکیل اشاره کرد.

 

 

مسجد وکیل در شهر شیراز یادگار کریم خان زند

 مرگ کریم‌خان و نسل او

کریم‌خان در ۱۱۹۳ هجری قمری (۱۷۹۹ میلادی) درگذشت. فرزندان او هفت تن، چهار پسر و سه دختر بودند. پس از مرگش بزرگ‌ترین پسرش ابوالفتح‌خان به فرمانروایی رسید. نوادگان کریم‌خان بیش‌تر در شهر‌های کرمانشاه، ملایر و شاه آباد سنندج زندگی می‌کنند.^[

 

زندیان پس از کریم‌خان

پس از در گذشت کریم خان زند دگرباره جانشیانان او به جان هم افتادند و با جنگ و نزاع‌های مستمر، زمینه تقویت و کسب اقتدار آغا محمد خان و سلسله قاجار را فراهم آوردند. در سال ۱۲۰۹ هجری قمری لطفعلی خان آخرین پادشاه زند پس از رشادت‌های بسیار آن به دست آغا محمدخان قاجار معروف به اخته خان کشته شد.

آغامحمدخان با به دست آوردن شهر شیراز دست به کشتار کسانی که از دودمان زند بودند زد، پسران لطفعلی خان را اخته نمود و دستور تجاوز جنسی به زن باردار و دختر لطفعلی خان زند و دیگر زنان این دودمان را داد. وابستگان این خاندان یا به عثمانی گریختند یا در گوشه‌ای در گمنامی زیستند و یا کشته شدند. از میان تبار شاهان این دودمان تنها از پشت علیمراد خان زند فرزندانی به جا ماند که امروزه دنباله آنان در ایران زندگی نمی‌کنند. دسته‌ای از زندیان نیز که از دوده فرمانروایان این خاندان نبودند تا سال‌ها به پیشه کاروانداری پرداختند.

البته دستگاه دیوانی زند به رهبری مرد زیرکی به نام حاج‌ابراهیم‌خان کلانتر که به لطفعلی خان خیانت کرده بود یکراست به قاجارها پیوست و به جز تنی چند که به واپسین فرمانروای زند تا دم مرگ وفادار ماندند دیگران رویه ابراهیم خان را پیش گرفتند.

 

فرمانروایان زند

• کریم خان زند؛۱۱۷۹-۱۱۹۳ (هجری)
• محمدعلیخان زند؛ پسر کریم خان بود که زکی‌خان زند او را زمانی کوتاه به پادشاهی برداشت.
• ابوالفتح خان زند؛ ۱۱۹۳-۱۱۹۳؛ او فرمانروایی هفتاد روزه‌ای را پس از مرگ پدرش کریم خان داشت ولی زکی خان به عنوان نایب او کنترل همه چیز را در دست داشت.
• صادق خان زند؛ ۱۱۹۳-۱۱۹۳؛ وی در کرمان فرمانروایی به راه انداخته بود و دعوی پادشاهی داشت. با ترور زکی خان خود را به شیراز رساند و فرمانروایی را به دست گرفت. ولی از علیمرادخان شکست خورد و نابینا و کشته شد.
• علیمرادخان زند؛ ۱۱۹۳-۱۱۹۹؛ وی خواهرزادهٔ زکی خان بود. او در آغاز بر اصفهان فرمان می‌راند و توانست بسیاری از رقیبان را کنار بزند و بر پایتخت شیراز دست یابد.
• شیخ‌ویس‌خان زند؛ پسر علیمراد خان و جانشین وی بود. وی به فریب جعفرخان کشته شد.
• جعفرخان زند؛ ۱۱۹۹-۱۲۰۳؛ پسر صادق خان بود. وی به دست هواداران صیدمرادخان ترور گشت.
• صیدمرادخان زند؛ او از بزرگان زند بود که پس از ترور جعفرخان هفتاد روز در شیراز فرمان راند.
• لطفعلی‌خان زند؛ ۱۲۰۳-۱۲۰۹؛ پسر جعفر خان و واپسین شاه زند. در آغاز بر شیراز و آنگاه در کرمان - خوار و طبس با آغا محمدخان قاجار به نبرد پرداخت ولی سرانجام به دام افتاد و پس از کور شدن و تجاوز و شکنجه بسیار به تهران انتقال داده و کشته شد مقبره وی در بازار کفاش‌ها در بازار تهران می‌باشد.

وضع توده‌ها در دوره زندیان

دوره زند به دو بخش شهریاری کریم خان و دوره پس از بخشپذیر است.

وضعیت مردم در زمان پادشاهی کریم‌خان

او که مرد ساده‌زی بود به تجملات و انباشتن دارایی کششی نداشت و بیشتر سرمایه کشور را به مصرف نیازهای درونی کشور می‌رساند. او دوست داشت مردم در آرامش و آسایش و شادی زندگی بکنند و در راه این آرزوی خویش می‌کوشید. او که انسانی بی‌آلایش بود در توده مردم حاضر می‌شد و از روزگار آنان آگاه می‌شد و گاه در انجام کارهای پست نیز بدان‌ها یاری می‌رساند. از مهربانی و بخشش او داستان‌ها گفته شده‌است.

وضعیت مردم پس از پادشاهی کریم‌خان

با مرگ کریم خان اوضاع کشور باز به هم ریخت و نبرد بر سر قدرت بازماندگان زند فشار بسیاری به مردم آورد. حتا در برافتادن این خاندان مردمان بسیاری قربانی قاجارهایی شدند که فرمانروایی را از زندیان ربوده بودند، برای نمونه بلایی که بر سر مردم کرمان آمد را می‌توان نمونه آورد.

 

منبع

• طباطبایی، جواد. تأملی دربارهٔ ایران، جلد نخست، دیباچه‌ای بر نظریهٔ انحطاط ایران. نشر نگاه معاصر. تهران. چاپ پنجم. ۱۳۸۵. ISBN 964-93579-1-2
• نوایی، عبدالحسین. کریم خان زند
• کریم خان زند، جان رپری، ترجمه محمد علی ساکی
• پناهی سمنانی؛ آغامحمدخان قاجار، چهره حیله‌گر تاریخ
• مرتضی راوندی؛ تاریخ اجتماعی ایران، پوشینه دوم

 

---

كريم خان زند امپراتور هند را كه به انگلستان امتياز داده بود تقبيح كرد؛
براي كريم خان «خليج فارس» در اولويت قرار داشت

 

۲۴ دسامبر سال 1765 ميلادي كريم خان زند رئيس وقت كشور ايران در دفتر كار خود در شيراز (موزه پارس امروز) به منشي اش گفت كه نامه اي به «شاه عالم» امپراتور هند بنويسد و اين اقدام او را كه به انگليسي ها امتياز و اختيار داده است تقبيح و محكوم كند.
بنويسد كه اجازه داد و ستد در بندر؛ بله، ولي امتياز و اختيار؛ نه .
كريمخان به منشي اش تاكيد كرده بود كه نامه همان روز بايد به مهر و امضاي او برسد و ارسال شود. در آن روز كريم خان خشمگين به نظر مي آمد، كه در او اين حالت به ندرت ديده مي شد.
«شاه عالم» امپراتور هند به كمپاني هند شرقي انگلستان در منطقه بنگال اختيارات ديواني (اداري ــ حكومتي) و امتياز كشت ترياك و حقوق ديگر داده بود. كريم خان كه نظر به گسترش بازرگاني خارجي داشت دو سال پيش از آن( سال 1763 ) به بازرگانان انگلبسي اجازه داده بود كه در بوشهر تنها به كار داد و ستد مال التجاره بپردازند .
كريم خان كه از سال 1749 تا 1779 بدون اين كه اجازه دهد عنوان شاه بر او بگذارند بر ايران حكومت كرد براي خليج فارس و جزاير آن و امور مربوط، اولويت قائل بود. وي اخراج هلندي ها به سركردگي « كتيپ هاوزن » از خارك ، به زنجير كشيدن شيخ سلمان بني كعب ، تصرف بصره در سالهاي 1773 و 1775 و ... را در همين راستا انجام داد .
كريم خان با اين كه قول امضاي يك پيمان امنيت مشترك با روسيه را به اين دولت داده بود ، از تنظيم پيمان شانه خالي كرد ، زيرا مي ترسيد كه پس از مرگ او ، روسها از مفاد پيمان سوء استفاده كنند.
كريم خان كه يكي از ژنرال هاي نادر شاه و يك پارس اصيل از طايفه زند قبيله « لر ــ بختياري » بود در پي قتل نادر در توطئه دهم ژوئن سال 1747 در فتح آباد قوچان ، با يك رشته جنگ با ژنرالهايي كه قصد تجزيه وطن را داشتند و جانفشاني هاي ديگر مانع اين عمل شد و يكپارچگي ايران را حفظ كرد و سپس دست به آباداني فراوان زد . وي هيچيك از مغلوبان را مجازات نكرد و دشمناني را كه درجنگ مقتول مي شدند با تشريفات رسمي و عزاداري كامل به خاك مي سپرد.

موضوع: کتاب امروز در تاریخ     نويسنده: بهادر

 

روابط ايران و فرانسه (نوشته صغری میرزایی)

منبع دوم كتاب :

 روزگاران تاريخ ايران از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوي

دكتر عبدالحسين زرين كوب

( آغاز دوران قاجار صفحه 790 )

ايران و فرانسه در زمان قاجار :

سفير فتحعليشاه ميرزا رضاخان قزويني در فين كن اشتاين در لهستان نزد امپراطوري فرانسه

بازيافت و مذاكرات دوستي طرفين در آنجا منجر به انعقاد عهدنامه يي شد كه طي آن ايران

پذيرفت در طرح حمله احتمالي ناپلئون به هند به ناپلئون كمك نمايد امپراطوري هم متعهد شد

براي اصلاح نظام ايران مربيان فرانسوي در اختيار ايران بگذارد و در هنگام مقتضي در

برگرداندن گرجستان به ايران اهتمام نمايد ( صفر 1222 ).

 

روابط ايران و فرانسه

 

جنگهاي ايران و روس دربار فتحعليشاه را كانون رقابت هاي سياسي انگلستان و فرانسه كرد .

مخصوصا سالهاي اوج فعاليت هاي نظامي و سياسي ناپلئون . (دكتر عبدالحسين زرين كوب

صفحه 794 ).

هر يك از آنها كوشيدند تا با وعده ها و پيشنهادهاي مساعد در حل اختلافات ايران و روسيه

يا در تجهيزات ايران براي ابراز پيروزي در اين جنگها دربار شاه قاجار را تحت نفوذ خويش

 در آورد. ( نوشته : صغري ميرزايي )