هنر صفویه (عالی قاپو )
بنام خدا
سلسله صفويه
شاه اسماعيل اول ؛ سلسله صفويه را در قرن دهم هجري تاسيس كرد . او از نوادگان شيخ
صفي الدين اردبيلي بود .
سلسله صفويه در سال 907 هجري به وسيله شاه اسماعيل در تبريز تاسيس شد . بعد از
اوشاه طهماسب در سال 930 به سلطنت رسيد و به علل سياسي پايتخت را از تبريز به
قزوين منتقل نمود وبا به سلطنت رسيدن شاه عباس دوم در سال 996 پايتخت از قزوين به
اصفهان منتقل شد. كه ميتوان قرن دهم و يازدهم هجري را دوران شكوفايي هنر اسلامي
در ايران د انست . در اين دوره با حمايت شاهان صفوي هنرهاي پارچه بافي ، نقاشي ،
فلز كاري و سفال سازي و ساخت اماكن عمومي و معماري در دوران صفوي بسيار رواج
داشته است .
انتقال پايتخت به اصفهان باعث احداث نماها و بناهاي متعددي از قبيل قصرها ، مساجد ،
بازارها ، پل ها ، كاروانسراها و ..... گرديد . به اين ترتيب اصفهان مركز هنرهاي اسلامي شد .
و ميتوان گفت بناهاي بسياري در اصفهان ، شيراز و كرمان به همت و دستور شاه عباس
ساخته شد .
دوران صفويه را ميتوان دوره مكنت و شكوه ، عظمت و زببايي اصفهان ناميد . بناهاي زيباي
اين دوره عبارتند از :
كاخ عالي قاپو
دروازه مركزي . مدخل كليه قصرها
ميدان نقش جهان "مجموعه دولتخانه – قصر دولتخانه " واقع در ضلع غربي ميدان
مسجد صدر در ضلع شرقي ميدان امام (ره )
مسجد شاه در ضلع جنوبي
پل بابا ركن الدين و برج ناقوس
پل خواجو؛ چهل ستون ؛ مدرسه چهار باغ؛مسجد شيخ لطف الله ؛سي و سه پل
كانال كشي آبهاي كوه رنگ به سمت زاينده رود
ساخت 999 كاروانسرا در راه مشهد به فرمان شاه عباس
ديوار عظيمي در نزديكي بندر گز ايجاد كرد تا مازندرانيها از هجوم تركمنها در امان
و آسايش باشند .
احداث عمارت کلاه فرنگی در سال ۱۳۳۰در مازندران ( شهر فرح آباد ) به عنوان مرکز
حکومت .
هنرمندان: بهزاد و میر عماد وعلیرضا عباسی
استادان آن دوره : استاد محمد رضا اصفهانی
شاعران : صایب تبریزی کلیم کاشانی محتشم کاشانی
دانشمندان : ملاصدرا و شیخ بهایی و علامه مجلسی و میرداماد
عالي قاپو
در غرب ميدان نقش جهان روبروي مسجد شيخ لطف اله عمارتي بر افراشته شده كه به
عنوان يكي از شاهكارهاي معماري قرن يازدهم هجري از شهرتي عالمگير برخوردار است .
با توجه به منابع و ماخذ موجود و بررسي هاي انجام شده اين ساختمان زيبا و رفيع كه كاخ
عالي قاپو دروازه كاخ مركزي و كليه قصرهاست . كه از دو كلمه عا لي و قاپو است كه باهم
به معناي سردرب بلند يا درگاه بلند مي باشد .
كه ازاين سردرب بلند كه از سنگ سماق ساخته شده وارد قصر ميشويم وبه وسيله پلكاني
كه در دوطرف ان تعبيه شده به طبقات فوقاني مي رسيم در طبقه هم كف دوتالار وجود دارد
كه در ان روزگار به امور اداري وديواني اختصاص داشته كه صدر خانه يا كشيك خانه ناميده
مي شده است .
در طبقه سوم ايوان بزرگي كه بر 18 ستون بلند ورفيع استوار است كه در آن زمان پوشيده از
آيينه بوده و سقفي باصفحات بزرگ كه با نقاشي ها و پايه هاي چوبي تزيين شده .
در وسط اين ايوان حوض بزركي ازتركيب سنگ مرمر و فلزمس قرار دارد كه قرينه آن در
تزيينات زير سقف انعكاس يافته است .
در پشت اين ايوان تالار بزرگي با اتاقها و طاقهاي بسيار كه نقاشيهاي زيبايي بر ديوارهاي ان
مشاهده ميشود .
از ايوان كوچكي كه پشت اين تالار وجود دارد گنبد زيبا وساده "توحيد خانه" نمايان است ؛ كه
دردوران صفويه شبهاي جمعه محل تجمع صوفیان و دراويش بوده ..
اكثر جهانگردان خارجي اين تالار رابه منزله جا يگاهي دانسته اند كه در آن مسابقات مختلف
وبازيهاي معمول آن زمان مثل ( چوگان بازي ) و غيره را به تماشا مي نشستند .
طبقات بعدي ؛ هر كدام يك سالن بزرگ در وسط و چندين اتاق كوچك در اطراف آن ميباشد كه
نقاشيهاي مينياتوروگچبريهاي بي نظيركاخ عالي قاپو را تزئين و شكوه و عظمت خاصي به آن
بخشیده است .
به گفته يكي از نقاشان خارجي (فرد ريچاردز ) كه در زمان قاجار به ايران آمده بود درباره
گچبريها وتزيينات اتاقها ي اين عمارت مي نويسد : اين تو رفتگيها مانند قطعات مختلف بازي
معما كه باتناسب خاصي پهلوي يكديگر قرار گرفته اند ميباشد.
بطور كلي بناي عالي قاپو به عنوان يك بناي تشريفاتي خوش ساخت زيبا دستاوري ديگري
ست از هنر معماري دوران صفويه كه از فراز آن منظره شهر باستاني اصفهان و تغيير وتحول
1000ساله آن بخوبي نمايان است .
ومي توان گفت طراحي و استقرار كاخهاي شاهي توسط شيخ بهايي انجام شده است .
والسلام
منابع و ماخذ .
تاريخ ايران بعد از اسلام (نويسنده اقبال اشتياني )
كتاب روزگاران اثر آقاي دكتر عبدالحسين زرین كوب
مرضيه ظريف اسكويي